تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٦٣ - ٧ ابن وليد قمى(م ٣٤٧ ق)

اين احتمال قوى مى‌نمايد كه او رسالة ى ابن بابويه را در اختيار داشته است. افَندى اصفهانى، شاگرد محمّد باقر مجلسى نيز با كنار زدن حدس و گمان، تأكيد كرد كه آن دو، يكى هستند. وى بر اين گمان است كه تعدّد اسم اين كتاب، اشتباه ناسخ يا ناسخان بوده است و مشابهت اسم مؤلّف و پدرش على بن موسى بن بابويه، با نام امام رضا عليه السلام و پدر آن حضرت، آنان را دچار چنين خطايى كرده است.[١] در سده چهاردهم، آقا بزرگ تهرانى، نسخه‌اى از الشرائع‌ صدوق را در كتاب‌خانه حسن صدر الدين، در كاظمين ديده است. آن نسخه، به خطّ سيّد محمّد بن مطرف و با اجازه استادش محقّق حلّى، در سال ٦٢٧ ق، نوشته شده است. كتاب‌ الشرائع‌، نزديك به هزار بيت است كه از باب «آداب الخلوّ» شروع مى‌شود و به «صلوة الجمعة» پايان مى‌يابد.[٢] آقا بزرگ، همچنين متذكّر شده كه بيشتر روايات و متن اين كتاب، همانند كتاب فقه الرضا عليه السلام است.[٣] از ديگر سو، محقّق خوانسارى در سده سيزدهم، با يگانگى دو كتاب‌ الشرائع‌ على بن بابويه و فقه الرضا ى صدوق، مخالفت كرد و اين پندار را فتنه خواند.[٤] ميرزا حسين نورى (م ١٣٣٢ ق) با ايجاد ترديد در درستى دلايل يگانگى، جانب تعدّد آن دو را گرفت. به نظر وى، الشرائع‌ على بن بابويه، پس از شيخ مفيد ناياب شده است.[٥]

٧. ابن وليد قمى (م ٣٤٧ ق)

محمّد بن حسن بن احمد، مكنّا به ابو جعفر و معروف به ابن وليد؛ محدّث، فقيه و رجال‌شناس. سال وفات وى، دانسته نيست. به قرينه حضور شيخ صدوق به سال ٣٣٩ ق، در قم‌[٦] و اقامت وى به سال ٣٤٧ ق، در رى‌[٧] و فراغت از قرائت قرآن توسّط

[١]. رياض العلماء، ج ٦، ص ٤٣ و ج ٢، ص ٣٠.

[٢]. الذريعة، ج ١٣، ص ٤٦.

[٣]. الذريعة، همان جا.

[٤]. روضات الجنّات، ج ٢، ص ٣٣٦؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٢٢٤.

[٥]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٢٣٥ و ج ٣، ح ٢٨٢.

[٦]. الخصال، ص ١١.

[٧]. معانى الأخبار، ص ١٩، مقدّمه محقّق.