تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٥٥ - تأليفات

كرد و تا سال ٤٥٨ در آن جا بود. اوج گرفتن درگيرى‌هاى مذهبى در بغداد، به آتش كشيدن كتاب‌خانه و محلّ تدريس او در محلّه كرخ را در پى داشت و وى ناگزير، به نجف رفت.[١] شيخ طوسى، فرزانه‌اى وارسته بود[٢] و به جهت گستردگى حوزه‌هاى دانش و عمق علمى‌اش و نيز تأثير فراوانى كه در دانش‌هاى شيعى نهاد، «شيخ الطائفة على الاطلاق» لقب گرفت.[٣] معروف‌ترين مشايخ حديثى او را مى‌توان چنين نام برد:

شيخ مفيد، سيّد مرتضى، حسين بن عبيد اللَّه غضائرى، ابو الحسن جندى، ابن عبدون، ابن صلت و ابن ابى جيد.

تأليفات‌

شيخ طوسى در زمينه‌هاى گوناگونى چون فقه، اصول، كلام، ادب، تفسير، اخبار و رجال، ده‌ها كتاب تأليف كرد.[٤] آثار چاپى: ١. تهذيب الأحكام‌، ٢. الاستبصار، ٣. الرجال‌، ٤. الفهرست‌، ٥. مصباح المتهجّد، ٦. الغيبة، ٧. اختيار معرفة الرجال‌، ٨. المجالس فى الأخبار كه به‌ الأمالى‌ نيز معروف است.

آثار ناياب: ٩. مقتل الحسين عليه السلام‌، ١٠. أخبار مختار، ١١. هداية المسترشد.

اثر نايابى كه در منابع متأخّر، انعكاس يافته است: ١٢. هدايه المسترشد و بصيرة المتعبّد. اين كتاب كه در زمينه دعا و عبادت است، در اختيار ابن طاووس بوده و وى از آن با عنوان‌ هداية المسترشد نقل كرده است.[٥] اثر خطّى: كتاب ١٣. مختصر المصباح‌. نسه خطّى اين كتاب متعلّق به سال ٧١٥ ق، در چندين كتاب‌خانه در ايران و عراق موجود است.[٦] اين كتاب كه‌ المصباح الصغير نيز

[١]. خلاصة الأقوال، همان جا؛ الفوائد الرجالية، همان جا؛ النهاية، ص ٦- ٧، مقدّمه آقا بزرگ.

[٢]. نجاشى، ص ٤٠٣.

[٣]. خلاصة الأقوال، همان جا؛ رجال ابن داوود، ص ١٦٩؛ الفوائد الرجالية، ج ٣، ص ٢٢٧.

[٤]. رجال النجاشى، ص ٤٠٣؛ الفهرست، طوسى، ص ٢٤٠- ٢٤٢؛ معالم العلماء، همان جا.

[٥]. فتح الأبواب، ص ١٧٧، ٢٤٢.

[٦]. الذريعة، ج ٨، ص ١٧٧؛ ج ٢٠، ص ٢٠٩؛ فهرس التراث، ج ١، ص ٥٣٢.