تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٥٣ - ٢٠ نجاشى(م ٤٥٠ - ٤٦٣ ق)

ابى قره قُنّايى.[١] برخى معتقدند كه نجاشى همه مشايخ بدون واسطه خود را توثيق كرده است.[٢] سال وفات او ٤٥٠ ق،[٣] و پس از ٤٦٣ ق بوده است؛ چراكه‌ الرجال‌ خود، هنگام معرّفى ابو يعلى، محمّد بن حسن بن حمزه جعفرى، متذكّر مى‌شود كه «وى در شانزدهم رمضان ٤٦٣ ق، وفات كرد».[٤] نجاشى رجال‌شناسى زبردست بود و در نقد رجال، تسلّط و آگاهى بسيار داشت.

وى از معدود عالمان امامى‌اى است كه همگان بر فرزانگى و وارستگى‌شان اتّفاق دارند.[٥] برخى از رجال شناسان، آراى نجاشى را در جرح و تعديل راويان، مقدّم بر آراى شيخ طوسى مى‌دانند.[٦] محقّق حلّى، گويا علّامه حلّى، شهيد ثانى و فرزندش محمّد حسن صاحب معالم،[٧] ميرزا محمّد استرآبادى‌[٨] و سيّد بحر العلوم،[٩] همين نظر را دارند. اين گروه به شش نكته استدلال كرده‌اند:

١. نجاشى از آراى شيخ طوسى در دو كتاب‌ رجال‌ و فهرست‌، آگاه بود و افزون بر آنها، آگاهى‌هاى ديگرى نيز داشت.

٢. نجاشى همه توان و عمر خود را در راه علم رجال، به كار بست و در اين علم، به مرحله تخصّص رسيد؛ در حالى كه شيخ طوسى، در علوم مختلف وارد شد و توان و هوش و استعداد خود را در ميان آنها توزيع كرد.

٣. نجاشى در علم انساب و آثار، و اخبار قبايل و شهرها نيز خبره بود و معلوم‌

[١]. الفوائد الرجالية، ج ٢، ص ٥٠- ٧٥.

[٢]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٥٨؛ مشايخ الثقات، ص ١١٧؛ قواعد الحديث، ص ١٨٤.

[٣]. خلاصة الأقوال، همان جا.

[٤]. رجال النجاشى، ص ٤٠٤.

[٥]. خلاصة الأقوال، همان جا؛ رجال ابن داوود، ص ٢٥، ٤٠؛ التحرير الطاووسى، ص ٥.

[٦]. الفوائد الرجالية، ج ٢، ص ٤٤- ٥٠.

[٧]. الفوائد الرجالية، ج ٢، ص ٤٦.

[٨]. منهج المقال، ص ١٧٤.

[٩]. الفوائد الرجالية، ج ٢، ص ٤٦.