تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٦٠ - ٦ ابن بابويه قمى(م ٣٢٩ ق)

و تنها در سفرى كوتاه، به رى‌[١] و بغداد[٢] رفت. وى در سال ٣٢٨ ق، در بغداد[٣]، به ابن كلوذانى اجازه روايت داد. نيز در سال نام‌بردار به «سال تهافُت كواكب»؛ يعنى ٣٢٩ ق، از هارون بن موسى تَلَّعُكْبَرى در بغداد، حديث شنيد و اجازه روايت گرفت. در كنار اين دو گزارش، شايان توجه است كه وى در بغداد، با حسين بن روح نوبختى، نايب خاص امام زمان عليه السلام (نيابت ٣٠٥- ٣٢٦ ق)، نيز ديدار كرد و حسين بن روح براى فرزنددار شدن وى، نامه‌اى به امام عصر نوشت.[٤] اين سه قرينه در كنار يكديگر، اين حدس را تقويت مى‌كنند كه على بن بابويه، يك بار در دهه نخست سده چهارم‌[٥] و بار ديگر در دو سال پايانى عمر خود، به بغداد سفر كرده است.

فقاهت و وارستگى او، زبانزد همه رجال‌شناسان شيعه و برخى از اهل سنّت است.[٦] بر اثر جايگاه و منزلت رفيع او، عالمان شيعه فتاواى وى را چونان روايت‌[٧] و نصّ منقول و خبر مأثور[٨] تلقّى كرده‌اند. ابن بابويه ميراث‌بانى بسيار برجسته و پرنقش، براى آموزه‌هاى اهل بيت عليهم السلام در سده چهارم شناخته مى‌شود. مشايخ حديث وى، دست كم ٣٢ نفر بوده‌اند. سعد بن عبد اللَّه اشعرى، عبد اللَّه بن جعفر حميرى و محمّد بن يحيى عطّار، از آن شمارند.[٩] معروف‌ترين و مهم‌ترين راويان على بن بابويه، فرزندش شيخ صدوق، هارون بن موسى تلعكبرى، ابن كلوذانى،

[١]. رياض العلماء، ج ٤، ص ٤- ٥؛ الإمامة و التبصرة، مقدّمه محقّق، ص ١٦٧.

[٢]. رجال النجاشى، ص ٢٦١.

[٣]. همان جا.

[٤]. رجال الطوسى، ص ٤٣٢.

[٥]. ديدار او با نوبختى، بى‌گمان، پيش از به دنيا آمدن فرزندش شيخ صدوق بوده است. هر چند زمان دقيق تولدوى دانسته نيست، قرائنى از تولد وى بين ٣٠٥ تا ٣١٠ ق حكايت دارند.

[٦]. ر. ك: منابع پيشين، و نيز: فهرست ابن نديم، ص ٢٤٦؛ الفهرست، طوسى، ص ١٥٧؛ معالم العلماء، ص ١٠٠.

[٧]. ذكرى الشيعة، ص ٤.

[٨]. بحار الأنوار، ج ١٠، ص ٤٠٥؛ رياض العلماء ج ٤، ص ٦؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٨٢.

[٩]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٨٥- ٢٨٧؛ الإمامة و التبصرة، ص ٢٦- ٢٧، مقدّمه محقّق.