تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٩٠ - تأليفات

ابن زينب (ابن ابى زينب) نعمانى؛ محدّث، مفسّر و متكلّم. زادگاه و سال وفات نعمانى، معلوم نيست؛ ولى به قرينه تاريخ‌هايى كه خود در كتاب‌ الغيبة ذكر كرده، وى در سال ٣١٣ ق، در شيراز بوده‌[١] و پس از آن به بغداد رفته‌[٢] و در سال‌هاى ٣٢٧ تا ٣٣٣ ق، در آن جا اقامت داشته است.[٣] نعمانى در سال ٣٣٣ ق، به بلاد شام رفت و در آن جا در ديار طبريه، دمشق و حلب، با مشايخ حديث آن نواحى ديدار كرد و سرانجام در شهر حلب و شايد در سال ٣٤٢ ق، وفات كرد.[٤] نعمانى از مشايخ گران‌مايه اماميه، و معروف به امانتدارى و گستردگىِ حديث بود.[٥] وى از مشايخ زيديه و اهل سنّت نيز حديث شنيد.[٦] ابو غالب رازى‌[٧] و ابو الحسن محمّد بن على شجاعى (بجلى)،[٨] از وى روايت كرده‌اند.

تأليفات‌

نعمانى در زمينه غيبت امام دوازدهم، تفسير، كلام و فقه، كتاب تأليف كرد. در مصادر، شش كتاب به وى نسبت داده شده است.[٩] آثار ناياب: ١. الفرائض‌، ٢. الردُّ على الإسماعيلية.

اثر چاپى: ٣. الغيبة، ٤. التفسير.

آثار نايابى كه مطالبشان، در منابع بعدى گزارش شده است: ٥. كتاب‌ التسلّى‌، كه‌

[١]. الغيبة، ص ٦٢.

[٢]. رجال النجاشى، ص ٣٨٣.

[٣]. الغيبة، نعمانى، ص ١٨، ٣٧، ١٣٤، ١٤٩ و ٢٨٦.

[٤]. الغيبة، نعمانى، ص ١٨، مقدّمه محقّق.

[٥]. رجال النجاشى، همان جا؛ خلاصة الأقوال، ص ١٦٢؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٣٣.

[٦]. الغيبة، نعمانى، ص ١٠٢- ١٠٧؛ نيز، ر. ك: الغيبة، نعمانى، ص ١٤- ١٥، مقدمّه محقّق.

[٧]. رسالة أبى غالب، ص ٩٦ و ١٧٩.

[٨]. الغيبة، نعمانى، ص ١٨.

[٩]. رجال النجاشى، همان جا؛ معالم العلماء، ص ١٥٣؛ أمل الآمل، همان جا؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ١٥؛ فرج المهموم، ص ٩٥.