تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٥٢ - ٦ تهذيب الأحكام

استادش شيخ مفيد، براى او از خدا درخواست تأييد (أيّدَهُ اللَّه) كرده و در بحث نماز، براى او درخواست رحمت (رحِمَهُ اللَّه) نموده، معلوم مى‌شود كه وى تأليف كتاب تهذيب را در هنگام حيات استاد خود، شروع كرده و ظاهراً در اين زمان، ٢٥ يا ٢٦ سال سن داشته است و استادش نيز پس از ورود او به شرح «كتاب الصلوة»، از دنيا رفته است.[١] مؤلّف در مقدّمه، به شيوه و سبك كار خود در اين تأليف، اشاره كرده و در بحث طهارت و اوايل بحث نماز، بدان عمل كرده است.[٢] اين شيوه، چنين است كه ابتدا مسائل كتاب‌ مقنعة را با همان ترتيب كتاب و هر مسئله را جداگانه، شرح مى‌كند. شارح در اين قسمت، به قرآن، سنّت قطعى، اجماع مسلمانان و اجماع شيعه اماميه بر مسئله، استدلال مى‌كند. پس از اين مرحله، اخبارى را كه درباره هر مسئله وارد شده، چه اخبار مورد اتّفاق و چه ناسازگار، نقل مى‌كند و البته براى رفع ناسازگارى ميان اخبار مورد اختلاف نيز، از طرق مختلفى چون تأويل، ترجيح محتوايى و ترجيح اسنادى، تلاش مى‌كند.[٣] شيخ طوسى اين شيوه را در كتاب‌ها و باب‌هاى ديگر، كنار مى‌نهد؛ چراكه آن را موجب تفصيل و ازاى بحث مى‌يابد. در شيوه جديد، وى بدون پرداختن به شرح مسائل، مستقيماً به ذكر اخبار ناسازگارى مى‌پردازد كه از طريق اماميه نقل شده‌اند، و براى رفع ناسازگارى ميان آنها، تلاش مى‌نمايد. بنا و خواست اوّلى و اصلى شيخ طوسى، ايجاد سازگارى ميان اخبار است و اين را بر نقد اسنادى، مقدّم مى‌دارد. وى معمولًا در موارد جمع و تأويل، تلاش مى‌كند از حديث ديگرى استفاده كند كه به نحوى- اعم از صراحت يا فحوا- بر همان مطلب دلالت مى‌كند و آن گاه، در صورت‌

[١]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٦٨.

[٢]. تهذيب الأحكام، ج ١٠، ص ٤.

[٣]. همان، ج ١، ص ٣.