تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٠١ - ٣٣ ابوالمفضل شيبانى(م ٣٨٧ ق)

٣٣. ابوالمفضّل شيبانى (م ٣٨٧ ق)

محمّد بن عبد اللَّه بن محمّد بن عبيد اللَّه بن بهلول بن مطلّب شيبانى، مكنى به ابو المفضّل؛ محدّث. به گزارش مصادر اهل سنّت، ابو المفضّل شيبانى در سال ٢٩٧- ٣٠٦ ق، زاده شد و در ٣٨٧ ق، درگذشت.[١] وى اهل كوفه بود و پس از سفر به مصر و شام،[٢] در بغداد رحل اقامت افكند.[٣] او از مشايخ حديث شيعه و اهل سنّت، استماع حديث كرد.[٤] نجاشى (م ٤٥٠ ق) وى را ملاقات كرد؛ ولى نه او و نه شيخ طوسى، بدون واسطه، از ابو المفضّل روايت نكرده‌اند.[٥] ابو مفضّل شيبانى، كثير الرواية[٦] و كثير السفر بود[٧] و مشايخ حديث بسيارى را ملاقات كرد.[٨] به جهت اين كثرت، يكى از شاگردان او به نام محمّد بن على بن يعقوب، معروف به ابو الفرج قنّاتى، كتابى مستقل با عنوان‌ معجم رجال أبى المفضّل‌ در شرح حال مشايخ او نگاشت.[٩] ابو المفضّل شيبانى، تنها طريق يا يكى از طرق كتاب‌ أشعثيات،[١٠] صحيفه سجّاديه،[١١] مصباح الهداية،[١٢] و به قولى كتاب‌هاى شلمغانى‌[١٣] و كتاب‌هاى عيّاشى‌[١٤] بود. با اين‌

[١]. تاريخ بغداد، ج ٣، ص ٨٧؛ ميزان الاعتدال، ج ٣، ص ٦٠٨.

[٢]. ميزان الاعتدال، همان جا.

[٣]. تاريخ بغداد، همان جا.

[٤]. تاريخ بغداد، همان جا؛ ميزان الاعتدال، همان جا.

[٥]. رجال النجاشى، ص ٢٣٢؛ الفهرست، طوسى، ص ٦١، ٦٤؛ الامالى و المجالس، ج ١، ص ٣١٧- ٣٣٩؛ خاتمةمستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٨٧.

[٦]. الفهرست، طوسى، ص ٢١٦.

[٧]. رجال النجاشى، همان جا.

[٨]. الذريعة، ج ٢، ص ٣١٥.

[٩]. الذريعة، همان جا.

[١٠]. اشعثيات، ص ٢٤٨؛ فلاح السائل، ص ٢٨٤.

[١١]. الذريعة، ج ٢، ص ٢٢٥.

[١٢]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٣٢.

[١٣]. الذريعة، ج ٢، ص ٣٥٨.

[١٤]. رجال الطوسى، ص ٤١٨.