تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٦٧ - ١٣ الاستبصار فى النص على الأئمة الأطهار عليهم السلام

٩٦٠ ق.[١] كتاب‌ الاستبصار بارها چاپ شده است. از جمله، در سال ١٣٤٦ ق، در نجف به انضمام كتاب‌ مقتضب الأثر ابن عيّاش جوهرى (م ٤٠١ ق).

كتاب‌ الاستبصار با همين عنوان‌[٢]، يا با عنوان‌ الاستنصار فى النص على الأئمّة الأطهار عليهم السلام‌[٣] و شرح الاستبصار[٤] ذكر شده است. به قرينه ذكر عنوان «الاستبصار» در فهرست مصنّفات كراجكى،[٥] اين نام به واقع نزديك‌تر است. گويا اين اختلاف، از آن جهت پديد آمده كه كراجكى نامى براى كتاب خود، انتخاب نكرده است. وى در مقدّمه اين كتاب، در وصف آن، دو عبارت «يستبصر منه الناظر» و «يستنصر به المناظر» را به كار برده است. كتاب‌شناسان، اين دو عبارت را رمز نام كتاب تلقّى كرده‌اند؛ ولى برخى، تعبير اوّل و برخى تعبير دوم را به كار برده‌اند.[٦] انتساب اين كتاب به كراجكى، مشهور است. الاستبصار چنان كه از نام آن پيداست، در موضوع امامت امامان دوازده‌گانه است. مؤلّف در مقدّمه، به انگيزه تأليف و اهمّيت آن پرداخته است. انگيزه تأليف، در پىِ انكار وجود نص بر امامت ائمّه عليهم السلام در مناظره‌اى ميان يكى از دوستان وى و مخالفان، پديد آمده است.[٧] اين كتاب در دو باب و دوازده فصل، با ٣٦ خبر سامان يافته است.

باب اوّل: شامل نوزده روايت از طريق خاصّه (اماميه) است كه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، امام على عليه السلام و برخى از صحابه، با سند كامل آمده است.

باب دوم: مختصّ روايات از طريق عامّه است، شامل سيزده روايت از پيامبر

[١]. ميراث حديث شيعه، ج ٢، ص ٩٢ و ٩٣؛ فهرس التراث، ج ١، ص ٥١٨.

[٢]. اليقين، ص ٣٧٤؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٨٧؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ١٨؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٣٠.

[٣]. تراثنا، ش ٤٣ و ٤٤؛ اليقين، ص ١١٠؛ كشف الحجب و الأستار، ص ٤١؛ الذريعة، ج ٢، ص ٣٤ و ٣٥.

[٤]. معالم العلماء، ص ١٥٤.

[٥]. تراثنا، همان جا.

[٦]. الاستبصار، ص ٤ و ٥.

[٧]. الاستبصار، ص ٢.