تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١١٠ - ٣٩ ابن شعبه حرانى(معاصر شيخ صدوق)

آثار نايابى كه در منابع بعدى انعكاس يافته‌اند: ٦. رجال ابن حمدان،[١] كه تا سده دوازدهم موجود بوده است. صاحب‌ رياض‌ كتاب‌ رجال‌ را در احوال اصحاب ائمه عليهم السلام و راويان آنان توصيه كرده و يادآور شده كه خود، نسخه‌اى از آن را در اختيار دارد.[٢] ٧. الفضائل‌ يا الروضة فى الفضائل‌. شيخ حرّ عاملى (م ١١٠٦ ق)، فراوان از اين كتاب نقل كرده است.[٣] اثر چاپى: ٨. الهداية (الكبرى) فى تاريخ النبى و الأئمّة عليهم السلام.

٣٩. ابن شعبه حَرّانى (معاصر شيخ صدوق)

حسن بن على بن حسين بن شعبه حرّانى، مكنا به ابو محمّد و معروف به ابن شعبه؛ محدّث و فقيه. در مصادر اوّليه، از ابن شعبه ياد نشده است. گويا نخستين بار، شيخ ابراهيم قطيفى (م ٩٩٤ ق) معاصر محقّق كركى (م ٩٤٥ ق)، از وى به عنوان صاحب كتاب‌ التمحيص‌ نام برده است.[٤] پس از قطيفى، قاضى نور اللَّه شوشترى (م ١٠٩١ ق)،[٥] شيخ حرّ عاملى (م ١١٠٦ ق)،[٦] محمّد باقر مجلسى (م ١١١١ ق)،[٧] افندى اصفهانى (م ١١٣٠ ق)[٨] و آقا بزرگ تهرانى،[٩] از او نام برده‌اند. در اين مصادر، بر فرزانگى و وارستگى و فقاهت او تأكيد شده است. طبقه و سال وفات ابن شعبه، معلوم نيست. به‌

[١]. همان، ج ١٠، ص ١١٢.

[٢]. رياض العلماء، همان جا.

[٣]. إثبات الهداة، ج ١، ص ٥٨؛ ج ٣، ص ٦٣٦- ٦٣٧؛ ج ٤، ص ١٤٧- ١٤٨، ١٩٧، ٢٦١، ٢٦٣، ص ٣٤٣- ٣٤٤؛ ج ٧، ص ١٤٢- ١٤٣؛ كتاب‌خانه ابن طاووس، ص ٢٤٩.

[٤]. الوافية فى تعيين الفرقة الناجية، مخطوط، ص ٩١، سطر ٥؛ التمحيص، مقدّمه محقّق، ص ٨؛ تحف العقول، مقدّمه محقق، ص ٩.

[٥]. مجالس المؤمنين، ج ١، ص ٣٨٣؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٢٠٨.

[٦]. أمل الآمل، ج ٢، ص ٧٤؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٤١.

[٧]. بحار الأنوار، ج ١، ص ١٧.

[٨]. رياض العلماء، ج ١، ص ٢٤٥.

[٩]. الذريعة، ج ٣، ص ٤٠٠؛ النابس، ص ٩٣.