تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٥١٩ - على بن عيسى اربلى و كتاب«كشف الغمة فى معرفة الأئمة»

درباره تاريخ دقيق تولّد وى، اطلاعى در دست نيست و تنها بر اساس شواهدى، از تولّد وى در ميانه سال‌هاى ٦٢٠ تا ٦٢٥ ق، سخن گفته شده است.

اربلى، بيشتر عمر خود را در مسائل ديوانى، بخصوص رياست ديوان انشا، سپرى كرد. با اين حال، تعلّق خاطر وى به حديث و متون حديثى باعث شد تا در مواقعى نزد برخى محدّثان، به سماع آثار آنها بپردازد.

به عنوان مثال، وى در سال ٦٤٨ ق، در اربل، كتاب‌هاى‌ كفاية الطالب‌ و البيان فى أخبار صاحب الزمان‌ ابوعبداللَّه محمّدبن يوسف گنجى شافعى (متولد ٦٥٨ ق) را قرائت كرده است. همچنين در سال ٦٧٦ ق، اجازه روايت كتاب‌ الذرّية الطاهرة ى دولابى را از سيّد جلال الدين عبد الحميد بن فخّار بن معد موسوى دريافت كرده است.

مهم‌ترين تأليف اربلى، كتاب‌ كشف الغمّة فى معرفة الأئمّة است. اربلى در اشارات كوتاهى، علّت تأليف اين كتاب را بيان كرده است.[١] شيوه اربلى در تأليف كتاب‌ كشف‌ الغمّة، بيشتر گردآورى آثار گذشتگان و غالباً با حذف سند و ذكر برخى از توضيحات ادبى است. آقاى جعفريان در توصيف شيوه اربلى مى‌نويسد:

به نظر، چنين مى‌رسد كه وى اساس كار خويش را گردآورى متونى از آثار گذشتگان درباره شرح حال امامان قرار داده است، گرچه بخشى را نيز با توضيحات سودمند ادبى خود مرتّب ساخته است. [او] در قسمت نقل و كيفيت استفاده از منابع، توضيحاتى را به دست داده است .... به عنوان مثال، باب «مؤاخاة» را از كتاب ابن بطريق (العمدة) آورده، امّا به اختصار. اين اختصار، بويژه درباره حذف اسانيد، صورت گرفته است. او مى‌گويد: «تنها شخصيت‌هايى كه اين حديث را نقل كرده‌اند، آورده‌ايم‌ [نه تمام سند را] تا از طولانى شدن كتاب‌

[١]. ر. ك: كشف الغمّة، ج ١، ص ٤- ٦.