تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٩٥ - ٤ التنبيه و الإشراف

دوران خلافت تا زمان تأليف كتاب، كه «دوره خلافت متّقى للَّه‌امير المؤمنين، در سال ٣٣٢ ق» بوده است.

نسخه چاپى كتاب، شامل مقدّمه مصحّح كتاب، مقدّمه مؤلّف و اصل كتاب است.

مصحّح در مقدّمه، به انتساب كتاب به مسعودى، معرّفى نسخه‌هاى خطّى و چاپى كتاب، موضوع آن و ارتباط آن با ساير كتاب‌هاى مسعودى؛ به ويژه‌ التنبيه و الإشراف‌ و مروج الذهب‌، پرداخته است. مقدّمه مؤلّف، با ستايش خدا و درود بر پيامبرش آغاز مى‌شود و با ذكر سخنان برخى از صحابه درباره آفرينش جهان و زمين، ادامه مى‌يابد.

مطالب كتاب بر حسب عناوين فرعى آن، چنين است: عمر دنيا، آفريدگان پيش از آدم عليه السلام، جن و اجناس و قبايل آنها، زمين و آنچه در آن است، دريا و عجايب آن، آدم عليه السلام و فرزندانش، حام بن نوح عليه السلام، كنعان بن حام، يافث بن نوح، سام بن نوح، ابراهيم عليه السلام، اسماعيل عليه السلام، قوم عاد، عناق دختر آدم عليه السلام، مطالبى درباره كاهنان عرب، خبر كاهنان بعد از طوفان، بنيان‌گذاران اهرام مصر، پادشاهان مصر پيش از طوفان، ملوك مصر بعد از طوفان، يأجوج و مأجوج، صقالبه، نصارا، مجوس و خورشيد پرستان، سرزمين يونان، چين، اندلس، برجان، ترك، روم، فارس، خراسان و ....

٤. التنبيه و الإشراف‌

مؤلّف: ابو الحسن مسعودى‌

ناشر: دار صعب، بيروت.

انتساب اين كتاب به مسعودى، معروف است. افلاك و اشكال آن، نجوم و تأثيرات آن، عناصر و تركيب و أقسام زمان‌ها و فصول سال، بادها، زمين و شكل و مساحت و نواحى و آفاق آن و نيز تأثير اين نواحى و آفاق بر ساكنان آن، اقاليم هفتگانه، امّت‌هاى هفتگانه پيشين، لغات و مساكن آنها، طبقات پادشاهان فارس و روم و اخبار آنان، تاريخ انبيا، راه شناخت سال‌هاى قمرى و شمسى، سيره رسول خدا صلى الله عليه و آله، غزوات ايشان، حوادث سال هجرت، سيره خلفاى راشدين و ديگر خلفا،