تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٧٦ - ١٤ ابن خزاز قمى(معاصر شيخ مفيد)

حروف الفبا، سامان يافته است و در پايان آن، فهرست‌هاى قابل استفاده‌اى نيز آمده است.[١]

١٤. ابن خزّاز قمى (معاصر شيخ مفيد)

على بن محمّد بن على، مكنّا به ابو القاسم، ملقّب به خزّاز و معروف به ابن خزّاز قمى؛ محدّث، فقيه و متكلّم. در مصادر، افزون بر «على بن محمّد بن على»،[٢] گاه از «على بن احمد بن على»[٣] و يا «على بن خزّاز رازى»[٤] ياد شده است. به قرينه توصيف او به «متكلّم» و يگانگى تأليفات منتسب به اسامى ياد شده در مصادر كتاب‌شناسى، معلوم مى‌شود كه على بن احمد همان على بن محمّد است كه در مصادر رجالى از او ياد شده است.

ابن خزّاز، هم به رازى شهرت دارد و هم به قمى. اين از آن روست كه وى در قم و رى ساكن بود و در رى از دنيا رفت. ابن خزّاز به قرينه مشايخ بغدادى‌اش- چون:

ابو مفضّل شيبانى،[٥] ابن عيّاش جوهرى،[٦] ابو الفرج معافى بن زكريّاى بغدادى‌[٧]-، مدّتى هم در بغداد بوده است. سال وفات وى، دانسته نيست. به قرينه مشايخ او- مانند: شيخ صدوق (م ٣٨١ ق)[٨] و ابن عيّاش جوهرى (م ٤٠١ ق)-، وى را مى‌توان معاصر شيخ مفيد و ابن عيّاش دانست.[٩] ابن خزّاز، قابل اعتماد و سرشناس در كلام و فقه شيعه بود.[١٠]

[١]. تراثنا، ش ٥٤، ص ٤٥٨- ٤٥٩.

[٢]. رجال النجاشى، ص ٢٦٨؛ معالم العلماء، ص ١٠٦؛ خلاصة الأقوال، ص ١٨٨؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٢٧.

[٣]. رجال الطوسى، ص ٤٣٠.

[٤]. فهرست طوسى، ص ١٦٦.

[٥]. كفاية الأثر، ص ١١.

[٦]. همان، ص ٤١.

[٧]. همان، ص ٢٠.

[٨]. همان، ص ٤٥، ٤٩ و ٥١.

[٩]. همان، ص ٧، مقدّمه محقّق.

[١٠]. رجال النجاشى، ص ٢٦٨؛ الفهرست، طوسى، ص ١٦٦.