تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٤ - ٦ آل حمدان(٢٩٣ - ٣٩٢ ق)

و در اين راستا، متنى هم منتشر كرد.[١] دولت فاطمى، در پايان سده سوم، با حكمرانى بر مراكش پديد آمد و در سده چهارم و پنجم، به تدريج و در مقاطع زمانى كوتاه و گاه بلند، بر سرزمين‌هاى ديگرى نيز حكم راند. بر مصر و عقيليه (انبار، مدائن، كوفه) در آغاز سده پنجم،[٢] بر حجاز[٣] و حلب‌[٤] در سده چهارم، و بر موصل و واسط[٥] و بغداد، در سال ٤٥٠ ق،[٦] حكومت كرد. فاطميان در واپسين سال‌هاى سده پنجم، توانستند بر بخش گسترده‌اى از مناطق مركزى ايران و فارس و خوزستان حاكم شوند.[٧]

٦. آل حَمدان (٢٩٣- ٣٩٢ ق)

آل حمدان، جايگاه والايى در دولت عباسى داشتند و بسيارى از مناصب بزرگ را در بغداد و بيرون از آن، به دست گرفتند. حمدان، خود، امير قلعه ماردين بود و پسرش حسين، بر ديار ربيعه و سپس بر قم و كاشان چيره شد و توانست مصر را تصرّف كند.

برادر او علاء، حكومت موصل را در دست داشت و پس از او، حكومت به برادر ديگرش ابو الهيجاء رسيد. ابو الهيجاء كه پدر ناصر الدوله و سيف الدوله بود، در سال ٣١٧ ق، كشته شد و پس از او، ناصر الدوله حاكم موصل شد. در اين زمان، سرزمين پهناور اسلامى، تكه‌تكه شده بود و هر تكه‌اى در دست گروهى بود. خليفه عباسى از ترس بَريدى‌ها، از بغداد گريخت و به ناصر الدوله در موصل پناه برد. ناصر الدوله سپاهى فراهم آورد و در حالى كه برادرش سيف الدوله و خليفه را نيز به همراه داشت، به سوى بغداد حركت كرد. پيش از رسيدن ناصر الدوله به بغداد، بريدى‌ها بغداد را

[١]. همان جا؛ تاريخ جهان‌گشاى جوينى، ج ٣، ص ١٧٥- ١٧٧.

[٢]. تاريخ ابن خلدون، ج ٣، ص ٤٤٢.

[٣]. البداية و النهاية، ج ١١، ص ٣٣٠.

[٤]. تاريخ ابن خلدون، ج ٣، ص ٤٧٠.

[٥]. همان، ج ٣، ص ٤٦٠- ٤٦١؛ البداية و النهاية، ج ١٢، ص ٧٨.

[٦]. تاريخ ابن خلدون، ج ٣، ص ٤٤٩؛ راحة الصدور، ص ١٠٨؛ تاريخ گزيده، ص ٣٥١- ٣٥٤.

[٧]. تاريخ تشيّع در ايران، ص ٢٩٢. درباره فاطميان، ر. ك: تاريخ جهان‌گشاى جوينى، ص ١٤٣- ١٨٥.