دوم به جهت جهان‌شمولى است و طبيعت فراملى آن كه اسلام را آيينى از جانب خداوند دانسته و آن را دعوتى براى همه عالميان شمرده‌اند. اصولاً بسيارى از انديشمندان مسلمان عرب نيز با ناسيوناليزم سرستيز داشته و از آن به عنوان يك انديشه نژادپرستانه و الحادى ياد كرده‌اند.

تعدادى از شيوخ و سران دانشگاه پرآوازه الازهر مصر مانند الجيزادى، عبدالرحمن قره، محمد غنيمى و مصطفى مراغى كه سالها رياست اين دانشگاه و سمت مفتى كشور مصر را عهده‌دار بوده‌اند. از مخالفان سرسخت ناسيوناليزم عرب به شمار مى‌روند.

به عقيده مخالفان ناسيوناليزم هيچ‌كدام از مواردى كه درباره ريشه‌هاى عربى احكام جهادى، اقتصادى، سياسى و فرهنگى مستند قرار گرفته مفهوم ناسيوناليستى ندارد و به معنى اصالت و امتياز دادن به فرهنگ و زبان عرب نيست بويژه آنكه متون اسلامى خود گرايشهاى ناسيوناليستى را نفى و نژادپرستى را مغاير با اصول خود مى‌شمارد.

اينان ناسيوناليزم را يك پديده احساسى و عاطفى ناشى از تعارض غير منطقى ملل اروپايى مى‌دانند كه در جريان استعمار براى ايجاد تفرقه بين ملل مسلمان مورد بهره‌بردارى سياسى قرار گرفته و از آن به عنوان مانع بزرگ وحدت اسلامى كه بالقوه مى‌تواند عامل شكل‌گيرى بزرگترين قدرت در نظام بين المللى گردد استفاده شده است.

يكى از عوامل مهم تجديدنظر متفكران مسلمانى چون رشيد رضا، نسبت به حمايت از جنبشهاى ناسيوناليزم عرب و پان عربيسم، همين نكته بوده كه آنان به وضوح مشاهده نمودند كه در اينگونه جنبشها كه پس از جنگ جهانى دوم تب و تاب آن سراسر جهان عرب را فرا گرفت عليرغم احساسات و عواطف ملى، نقش تعيين كننده بيگانه و اهداف استعمارى ديده مى‌شود.

كليه امتيازها و برتريها و معيارهاى ارزشى در اسلام قابل توسعه به همه ملتها است و اگر در عصر نخستين بعثت پيامبر اسلام (ص) خطابهاى قرآن متوجه نزديكان و ملت عرب پيامبر (ص) بود و آياتى چون: ( كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ) [١] و (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ

[١] . سوره آل عمران، آيه ١١٠.