اعتقادى: عرش، كلام و نزول خدا انگيزه اصلى گرفتاريهاى ابن تيميه قلمداد مى‌كند و محاكمات وى را در قالب محكمه تفتيش عقايد و محاكمه فكر و عقيده به تصوير مى‌كشد. لكن در اين ميان اشارتى گذرا به بازگشت ابن تيميه از اسكندريه به قاهره و تجليل حكومتى از وى و سكوت معنى‌دار علما و فقهاى معارض وى ديده مى‌شود كه به تعبير استاد ابو زهره اين سكوت نه به خاطر مقام علمى وى بلكه به دليل هراس از حكومت بود كه جانبدارى از ابن تيميه را علناً هدف قرار داده بود. [١]

حمايت سياسى دولت از ابن تيميه در مصر كه تا سال (٧١ [٢] ) ادامه يافت، هرچند علما و فقهاى معارض وى را به سكوت اجبارى واداشت لكن سرانجام رشته مخالفتها به درون جامعه و مردم كشانده شد و ابراز تنفر عمومى تا آنجا پيش رفت كه به روايتى ابن تيميه مورد ضرب و شتم عامه قرار گرفت و وى عليرغم حمايت دولتى ناگزير از ترك مصر و بازگشت به شام گرديد.

حنبلى بودن ابن تيميه بدان معنى نبود كه وى را بتوان پيرو مذهب احمد بن حنبل به شمار آورد بلكه همانگونه كه خود مى‌گويد: «تمايل وى به مذهب حنبلى بدان جهت بوده كه آراء فقهى خود را مطابق با اين مذهب مى‌دانسته و يا به تعبيرى ديگر نظرات فقهى احمد بن حنبل را منطبق با كتاب و سنت و ادله مقبول خود مى‌شمرده است.» در حقيقت انحصار مذهب در افكار عمومى اهل سنت در چهار مذهب، وى را به اين انتساب كشانيده بود، با وجود اين، گاه در آزادى رأى و اجتهاد مطلق، دست به سنت شكنى مى‌زد و يكباره آراء مذاهب چهارگانه را به كنارى نهاده و خود اقدام به ارائه فتواى مخالف مى‌نمود.

به عنوان مثال در مسأله سوگند به طلاق همسر كه مانند سوگند به خدا در عصر وى شايع بوده و معمولاً عمل به چنين سوگندى را واجب الوفا مى‌شمردند و در صورت خفت٢ سوگند، همسر را مطلقه و تخريب خانه وى را واجب مى‌دانستند.

ابن تيميه به دنبال جست‌وجو از مدرك و دليل اين حكم سرانجام اعلام نمود كه در كتاب و سنت و آراء سلف هيچ گونه دليل و شاهدى بر اين مطلب ظالمانه وجود ندارد و

[١] . رك: محمد ابوزهره، پيشين، ص ٥٧٥.

[٢] . خفت سوگند به معنى شكستن سوگند و عدم وفا به مقتضى آن است.