فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٠ - مبحث دوم نگاهى به علل و عوامل خارجى مسأله

است و بانيان آن سعى بر آن داشتند كه انديشه‌هاى خود را به احمد بن حنبل [١] نسبت دهند.

سلفى‌ها معتقدند احمد بن حنبل، نخستين محدث و فقيهى بود كه انديشه اسلام خالص صحابه را احيا نمود و در اين راه رنج مبارزه علمى را بر خود همراه ساخت.

طرفداران مذهب سلفى با وجود تأكيد بر اين ادعا تا قرن هفتم كه مذهب سلفى رسماً توسط ابن تيميه (٦٦١-٧٢٨) رواج يافت نشانه‌هاى روشنى از سابقه عقايد سلفى در ميان صحابه، محدثان، فقيهان و متكلمان ارائه نمى‌دهند و حتى شخصيت برجسته‌اى كه مدافع آراء سلفى باشد را معرفى نمى‌كنند و تشابه مذهب سلفى با آثار بازمانده از احمد بن حنبل صرفاً در اصل تعبد و گرايش به حديث و كمرنگ نمودن رأى و اجتهاد خلاصه مى‌شود. با ظهور ابن تيميه در قرن هفتم، نقاط مشترك سلف با نقطه نظرهاى وى به صورت شفافتر و برجسته‌تر ارائه گرديد و وى تلاش بسيار نمود كه آراء خود را به گذشتگان به ويژه آنها كه تعبد را بجاى تعقل پذيرا بودند نسبت دهد.

بى‌گمان قدر مشتركهاى فكرى و عقيدتى ابن تيميه با سلف متعبد نه مجتهد، مسائل قابل توجه و فراوانى را شامل مى‌گردد كه برخى كلامى و قسمتى فقهى هستند و نهايتاً مسائل زيادى از فلسفه سياسى و انديشه سياسى را در برمى‌گيرند ليكن اين عقايد مشترك هرگز توسط يك انديشمندى از ميان صحابه، فقها، محدثان و متكلمان قبل از ابن تيميه در قالب يك انديشه سامان نيافته است.

آنچه كه بنام انديشه سلفى ناميده مى‌شود در واقع انتخاب تعدادى آراء كلامى و فقهى و ايجاد ارتباط منطقى بين آنها به طورى كه هر كدام از آنها اشارتى به ديگرى و در جمع سامانى بر يك انديشه منسجم مى‌باشد. هرچند كه ابن تيميه اين سامان دهى را معكوس انجام داده و براساس يك نظريه از پيش ساخته عناصر لازم آن را از ميان آراء گذشتگان انتخاب و براساس دلخواه تفسير و مورد تجزيه و تحليل قرار داده است.

[١] . وى امام مذهب فقهى حنبلى محسوب مى‌شود (١٦٤-٢٤١ ه‌) آراء فقهى او از طريق شاگردانش ونيز كتاب معروف مسند احمد بن حنبل به دست آمده است. سبك علمى او به حديث بيشتر تمايل دارد تا رأى و اجتهاد.