(سيئه) مى‌شمارد. [١] و به همين دليل عفو و اصلاح را راه بهتر اعلام مى‌نمايد و در آيه قصاص، چشم‌پوشى از عمل تلافى جويانه نوعى صدقه محسوب شده و موجب بخشش گناهان وى (كفاره) مى‌گردد. [٢]

در مورد ديگر در قرآن عفو و اغماض از عمل تلافى جويانه قصاص، به عنوان «معروف» معرفى شده و نوعى احسان تلقى گرديده و از آن به عنوان مظهر رحمت الهى ياد شده است و در هر حال از اينكه عمل تلافى جويانه قصاص وسيله‌اى براى تجاوز مجدد باشد، سخت منع گرديده است: (فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْ‌ءٌ فَاتِّبٰاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَدٰاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسٰانٍ ذٰلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ فَمَنِ اِعْتَدىٰ بَعْدَ ذٰلِكَ فَلَهُ عَذٰابٌ أَلِيمٌ‌) [٣] .

با افشاى سياست استعمارى غرب نسبت به جهان اسلام و با توجه به اصل مشروعيت عمليات تلافى جويانه عكس العمل جهان اسلام در برابر سياست استعمارى غرب طبيعى بود و غرب ستيزى به عنوان سياست تلافى جويانه و سياست متقابل از طرف مسلمانان بيدار و رنج كشيده از استثمار غرب به صورت غرب ستيزى از اواخر قرن نوزدهم رواج پيدا كرد. اين عكس العمل در حقيقت براساس انديشه سياسى قرآنى مشروعيت عملياتى تلافى جويانه، آبيارى شده و رشد نمود.

هرچند اوامر قرآنى در زمينه مقابله به مثل در شرايط احتمال منع از عمل مشابه صادر شده (امر در مقام احتمال حظر) و بسيارى از فقها و علماى علم اصول فقه، چنين اوامرى را بر جواز و بيان اصل مشروعيت تفسير مى‌نمايند لكن در هر حال ظاهر اين اوامر، پيش از مشروعيت، لزوم و ضرورت را بيان مى‌نمايد.

٢. اصل تبرّا نسبت به دشمن:

انزجار از دشمنى كه بر خصومت خود پاى مى‌فشارد، نوعى خودآگاهى و هشيارى در برابر عمليات خصمانه دشمن محسوب مى‌شود كه مى‌تواند

[١] . (وَ جَزٰاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهٰا فَمَنْ عَفٰا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اَللّٰهِ إِنَّهُ لاٰ يُحِبُّ اَلظّٰالِمِينَ)‌ سوره شورى، آيه ٤٠.

[٢] . (وَ كَتَبْنٰا عَلَيْهِمْ فِيهٰا أَنَّ اَلنَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ اَلْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ اَلْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ اَلْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ اَلسِّنَّ بِالسِّنِّ وَ اَلْجُرُوحَ قِصٰاصٌ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفّٰارَةٌ لَهُ‌) سوره مائده، آيه ٤٥.

[٣] . سوره بقره، آيه ١٧٨.