منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٤٥١ - «اهدنا الصراط المستقيم»

مطلوب است متحقّق باشد، و خواه در ضمن دلالت على ما يوصل الى المطلوب كه به معنى ارائه طريق و نمودن راه است، و خواه به مفعول ثانى، بنفس متعدّى شده باشد، و خواه به حرف جرّ.

و بعضى قائل به آن شده‌اند كه اگر متعدى به حرف جر باشد مراد از آن دلالت على ما يوصل است، و اگر متعدى بنفس باشد مراد از آن دلالت موصله است.

و بعض ديگر گفته‌اند: بلكه هدايت مطلقا دلالت موصله است. و به هر كدام ازين مذاهب دفعى و انتقاضى از قرآن مجيد وارد است.

اما مذهب آنكه قائل است كه هدايت اگر متعدى به حرف شود دلالت على ما يوصل است، و اگر متعدى بنفس شود دلالت موصله است، و آنكه قائل است كه هدايت مطلقا دلالت موصله مندفع است به آيه كريمه‌ وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ‌[١] كه با آنكه در آيه مذكوره هدايت به مفعول ثانى كه نجدين است بنفس متعدى شده نمى‌تواند بود كه از آن دلالت موصله مراد باشد، زيرا كه آيه مذكوره در معرض امتنان نازل است، و مراد به نجدين راه خير و راه شرّ است. و اگر مراد از آن دلالت موصله باشد معنى اين چنين خواهد بود كه: «ما رسانيديم انسان را به راه خير و راه شر» و ظاهر است كه در ضمن رسانيدن به راه شر امتنان متحقّق نيست، پس نتواند بود كه هدايت بر آن معنى محمول شود.

اما مذهب آنكه بر آن رفته است كه، هدايت مطلقا موصله است مندفع است به آيه كريمه: فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى‌ عَلَى الْهُدى‌،[٢] زيرا كه معنى آيت- و اللَّه أعلم- آنست كه: «اما ثمود يعنى قوم صالح پيغمبر پس ما هدايت كرديم ايشان را پس ايشان اختيار كردند كورى و ضلالت را بر هدايت يافتن و هدايت نيافتند»، و اگر معنى هدايت، آن باشد، معنى چنين خواهد بود كه: ما ايشان را به مطلوب كه دين حق است‌

[١] سوره بلد: ٩٠- آيه ١٠.

[٢] سوره فصلت: ٤١- آيه ١٧.