منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٢٣٨ - راه شناخت زوال و وقت فضيلت نماز ظهر و عصر

به منتصف ميانه مشرق و ميانه مغرب رسد.

و ظاهر است كه آفتاب درين وقت نسبت به ساكنان اقاليم سبعه، مختلفة-- الاوضاع خواهد بود، به اين طريق كه نسبت به سمت الرأس ساكنان بعض اقاليم، جنوبى خواهد بود و نسبت به سمت الرأس بعض ديگر، شمالى، و نسبت به بعضى ديگر مماسّ سمت الرأس ايشان خواهد بود.

پس نسبت به آن دو گروه كه جنوبى و شمالى است در منتصف روز سايه بالكلّيّة منعدم نخواهد شد بلكه در آن وقت كه منتهاى كوتاهى و كمى اوست ممتدّ به جانب شمالى يا به جانب جنوبى خواهد بود، و درين دو حالت كه آفتاب از سمت الرأس ايشان جنوبى يا شمالى باشد شروع سايه در زيادتى، اول وقت زوال خواهد بود نظر به حال بلد ايشان. و نسبت به گروه ثالث كه مماسّ سمت الرأس ايشان باشد سايه بالكلّيّة منعدم مى‌شود، پس نزد ايشان اول ظهور سايه بر روى زمين اول وقت زوال خواهد بود.

و ببايد دانست كه سايه شاخص را پيش از آنكه زوال شود «ظلّ» مى‌نامند، و بعد از زوال، «فى‌ء»، از فاء يفي‌ء به معنى رجع يرجع، به واسطه آنكه سايه آهسته آهسته رجوع مى‌كند به جايى كه اول بار در آنجا بوده. و وقت فضيلت نماز ظهر مى‌كشد تا آنكه سايه شاخص بعد از زيادتى مساوى شاخص شود. و وقت فضيلت نماز عصر مى‌كشد تا آنكه سايه شاخص بعد از زيادتى دو برابر شاخص شود.

و مستحب است تأخير نمودن نماز ظهر و عصر را از اول وقت به مقدار آنكه نافله آنها گزارده شود، و كسى كه نافله‌گزار نيست او را سزاوار نيست كه از اول وقت فضيلت تأخير نماز كند.

و مشهور ميان علما آنست كه وقت نافله ظهر كه آن را نماز اوّابين‌[١] مى‌نامند از اول زوال آفتاب است تا آنكه سايه به مقدار دو قدم برسد كه عبارت از آنست‌

[١] يعنى توبه‌كنندگان و روآورندگان به حضرت حق جل جلاله.