منهاج النجاح فی ترجمة مفتاح الفلاح - شیخ بهایی - الصفحة ٢٤٠ - راه شناخت زوال و وقت فضيلت نماز ظهر و عصر

موقّته كه عبارت از نمازهاى سنّتى شبانه روز بوده باشد، نهايتش درين كلام نظر است زيرا كه قول امام ٧‌

فقدّم منها ما شئت و اخّر ما شئت‌

اشعار بر آن دارد كه سخن از نمازهاى سنّتى موقّته است كه تقديم و تأخير در آنها جاريست فافهم- و اللَّه أعلم بحقيقة الامور».

و ببايد دانست كه مشهور ميان علماء ما- قدّس اللَّه أرواحهم- آنست كه جايز نيست اعتماد كردن در دخول وقت بر ظنّ، يعنى به گمان اينكه وقت نماز در آمده است اعتماد نمايد مگر با عدم قدرت بر تحصيل علم به آن، يعنى قدرت بر تحصيل علم به آن نداشته باشد، پس اعتماد نمودن در معرفت وقت نماز بر اخبار يك شخص عادل نيز جايز نيست، و اعتماد بر اذان شهر كردن نيز جايز نيست، و اگر چه آن مؤذّن عادل بوده باشد مگر آنكه عاجز باشد از به هم رسانيدن علم به وقت آن‌[١]. و ظاهر كلام محقّق شيخ ابو القاسم حلّى صاحب «شرايع» در كتاب «معتبر» دلالت مى‌كند بر جواز تعويل و اعتماد بر قول مؤذّن واحد اگر عادل بوده باشد. و امّا اعتماد كردن بر اخبار عدلين و اذان ايشان، ظاهر آنست كه جايز باشد و اگر چه قدرت بر بهم رسانيدن علم به آن داشته باشد زيرا كه علم شرعى به اين قدر حاصل است و زياده از اين تكلّف است.

و سزاوار آنست كسى را كه اعتناء به امر نوافل و اهتمام به ادراك فضيلت اول وقت نماز بوده باشد آنكه شاخصى را در فضاى خانه يا بر بام خانه خود مستقيم نصب نمايد،[٢] و بايد كه آن شاخص را در جاى مستوى و راست نصب كند به حيثيّتى كه به هيچ طرفى از اطراف مايل نباشد، و آن شاخص را مقسوم به هفت قسمت نموده باشد، پس هر گاه ملاحظه نمايد كه ظل به غايت نقصان منتهى شد، و سايه شروع در زيادتى كرد در شهرى كه سايه بالكلّيّة منعدم نمى‌شود و چيزى از سايه شاخص مى‌ماند، يا آنكه سايه حادث گشت و پيدا شد در شهرى كه سايه‌

[١] براى خواننده محترم روشن است كه اين مسأله امروزه منتفى است.

[٢] بطورى كه از هر طرف، زاويه آن با زمين ٩٠ درجه باشد.