جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٧١ - غزل ٤٢٨ غم زمانه كه هيچش كران نمى بينم

أَنْفُسِهِمْ»[١]: (بزودى نشانه‌هاى روشن خود را در آفاق و نواحى [جهان‌] و در جانهايشان به آنان نشان خواهيم داد) متحقّق گشته؛ ولى هنوز عيانت نمى بينم (علّت هم همان است كه به تمام معنى از خويش نرسته‌ام.).

و يا منظور از «دو ديده»، همان دو ديده ظاهرى باشد كه به حساب ديدن آثار آفاقى متحيّر او شده؛ كه:

٢٩٧١

«ألْحَمْدُللَّهِ الَّذى لَيْسَ لِقَضآئِهِ دافِعٌ، ولا لِعَطآئِهِ مانِعٌ، وَلا كَصُنْعِهِ صُنْعُ صانِعٍ، وَهُوَ الجَوادُ الواسِعُ. فَطَرَ أجْناسَ البَدآئِعِ، وَأتْقَنَ بِحِكْمَتِهِ الصَّنآئِعَ.»

[٢]: (حمد و سپاس مخصوص خدايى است كه هيچ چيز نمى تواند قضا و اراده حتمى‌اش را برگرداند و از عطا و بخشش او جلوگيرى كند، و نيكى و احسان هيچ نيكو كارى همانند نيكى او نيست، و اوست بخشنده اى كه [بخشش‌اش، همه چيز را] فرا گرفته. انواع چيزهاى بديع و تازه و شگفت آور را نوآفرينى فرموده و با حكمتش عطايا و نيكيهايش را استوار گردانيد.).

با اين وجود، از ديدن حقيقت آنها با ديده دل بى‌نصيب است.

اى دوست! تا در ديده دل من جاى داشتى، سرو قامتت را با آب ديدگان تازه نگاه مى داشتم، و سرشك اشتياق براى دوام ديدارت مى ريختم؛ و چون از ديده‌ام غائب گشتى، در فراقت جز اشك روان نخواهم داشت! به گفته خواجه در جايى:

[١] - فصّلت: ٥٣.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٣٣٩.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٨٢، ص ٢٢٢.