جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٨٥ - غزل ٩ صوفى! بيا، كه آينه صاف است جام را

چيستى.- نيز:

٥١

«سُئِلَ أمْيرُ المُؤْمِنينَ ٧: بِمَ عَرَفْتَ رَبَّكَ؟ قال: بِما عَرَّفَنى نَفْسَهُ.»

[١]: (از اميرالمؤمنين ٧ سؤال شد: با چه چيز پروردگارت را شناختى؟ فرمود: به آنچه خودش را به من شناساند- همچنين:

٥٢

«إعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ»

[٢]: (خدا را به خداوند بشناسيد.) خواجه هم مى گويد: «كاينجا هميشه باد به دست است دام را»، و در مثنويّاتش مى گويد:

اى زاهد! و يااى دوستان طريق! تا زمام خود را به دست عشق نداده بودم، عافيت مى طلبيدم و همه چيز را به خود و براى خود مى خواستم؛ امّا چون ديوانه وار چشم طمعِ عافيت از همه پوشيدم و خود را فعلًا و صفتاً و ذاتاً مالك هيچ چيز نديدم، دست به گردن مقصود گرديدم. در نتيجه مى خواهد بگويد: تنها امروز نيست كه عاشق وار امانت الهى را مى كشم، در آن روزى كه (زمان و روز نبود) عرض امانتم نمودند، از بس ديوانه و عاشق حملش بودم، آن را كشيدم؛ كه: «وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ، إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا»[٤]: (و انسان آن [امانت‌] را حمل نمود، زيرا وى بسيار ستمكار و نادان بود.- به گفته خواجه در جايى:

[١] - اصول كافى، ج ١، ص ٨٥ و ٨٦، روايت ٢.

[٢] - اصول كافى، ج ١، ص ٨٥، روايت ١.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، ص ٤٥٥.

[٤] - احزاب: ٧٢.