جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤١٣ - غزل ٥٠ به جان خواجه و حق قديم و عهد درست

تمام امور] با صدق و راستى داخل، و با راستى و درستى خارج گردان، و براى من از نزد خود تسلّط و چيرگى اى يارى دهنده قرارده.) اينجاست كه تو خورشيدى خواهى شد و ذيل آيه گذشته را خواهى گفت كه: «وَ قُلْ: جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ، إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقاً.»[١]: (و بگو: حقّ آمد و نابود رفت، براستى كه باطل رفتنى است.- به اذن خداوند ديگران را هم به نور خود روشن خواهى كرد؛ و امّا اگر در بندگى واقعى كوشا نباشى، چون سپيده كاذب خواهى بود و سير و سلوك چيزى جز سيه رويى نمى افزايدت؛ كه:

٣٩٠

«عَلَيْكَ بِالصّدْقِ فى جَميعِ امُورِكَ، فَإنَّ اللَّهَ تَعَبَّدَكَ وَجَميعَ خَلْقِهِ بِالصّدْقِ.»

[٢]: (در تمام كارهايت همدم و ملازم صدق و راستى باش، كه خداوند، تو و تمام مخلوقاتش را با راستى و درستى به بندگى خود فراخوانده است.)

دراين بيت خواجه از زبان معشوق، و يا از زبان خود به خويش خطاب كرده و مى‌گويد: رنجش تو از فراق دوست و وفاطلبيدن از او، بى مورد است؛ زيرا وفاى وى در بى‌وفايى مى باشد. هنگامى وصالت نصيب مى گردد كه خود را نبينى. و اين آمادگى در تو وجود ندارد. «گناهِ باغ چه باشد چو اين گياه نرست؟» در جايى مى‌گويد:

و نيز در جايى مى گويد:

[١] - اسراء: ٨٠ و ٨١.

[٢] - بحار الانوار، ج ٧٧، ص ٢٢، از روايت ٤١.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٤٣، ص ٣٨٩.