جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

حال ببينيم خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازى كيست؟

غزل 1 ألا يا أيها الساقى! أدر كأسا وناولها

غزل 2 اى فروغ حسن ماه از روى رخشان شما!

غزل 3 دل مى رود ز دستم، صاحبدلان! خدا را

غزل 4 ساقى! به نور باده، برافروز جام ما

غزل 5 صلاح كار كجا و من خراب كجا؟

غزل 6 اگرآن ترك شيرازى، به دست آرد دل ما را

غزل 7 دوش از مسجد سوى ميخانه آمد پير ما

غزل 8 شب از مطرب، كه دل خوش باد وى را!

غزل 9 صوفى! بيا، كه آينه صاف است جام را

غزل 10 رونق عهد شباب است دگر بستان را

غزل 11 به ملازمان سلطان كه رساند اين دعا را

غزل 12 صبا! به لطف بگو، آن غزال رعنا را

غزل 13 ساقيا! برخيز و در ده جام را

غزل 14 ما برفتيم و تو دانى و دل غمخور ما

غزل 15 لطف باشدگر نپوشى از گداها روت را

غزل 16 تا جمالت عاشقان را زد به وصل خود صلا

غزل 17 مىدمد صبح و كله بسته سحاب

غزل 18 گفتم اى سلطان خوبان! رحم كن براين غريب

غزل 19 آفتاب از روى او شد در حجاب

غزل 20 تعالى الله! چه دولت دارم امشب

غزل 21 صبح دولت مى دمد كو جام همچون آفتاب؟

غزل 22 ز باغ وصل تو يابد رياض رضوان آب

غزل 23 بيا كه قصر امل، سخت سست بنياد است

غزل 24 بروبه كار خوداى واعظ! اين چه فرياداست؟

غزل 25 روزه يكسو شد و عيد آمد و دلها برخاست

غزل 26 چو بشنوى سخن اهل دل، مگو كه خطاست

غزل 27 روضه خلد برين، خلوت درويشان است

غزل 28 مطلب طاعت و پيمان درست از من مست

غزل 29 سر ارادت ما و آستان حضرت دوست

غزل 30 دل، سراپرده محبت اوست

غزل 31 آن سيه چرده، كه شيرينى عالم با اوست

غزل 32 دارم اميد عاطفتى از جناب دوست

غزل 33 آن شب قدرى كه گوينداهل خلوت، امشب است

غزل 34 سينهام زآتش دل، در غم جانانه بسوخت

غزل 35 زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نيست

غزل 36 آن پيك نامور، كه رسيد از ديار دوست

غزل 37 زلفت هزار دل به يكى تار مو ببست

غزل 38 مرحبا! اى پيك مشتاقان! بگو پيغام دوست

غزل 39 آن ترك پرى چهره كه دوش از بر ما رفت

غزل 40 منم كه گوشه ميخانه، خانقاه من است

غزل 41 لعل سيراب به خون تشنه، لب يار من است

غزل 42 روزگارى است كه سوداى بتان دين من است

غزل 43 اى شاهد قدسى! كه كشد بند نقابت؟

غزل 44 باغ مرا چه حاجت سرو وصنوبر است؟!

غزل 45 شكفته شدگل حمراو گشت بلبل مست

غزل 46 زلف آشفته و خوى كرده و خندان لب و مست

غزل 47 خدا چو صورت ابروى دلرباى تو بست

غزل 48 اى هدهد صبا! به سبا مى فرستمت

غزل 49 اى غايب از نظر! به خدا مى سپارمت

غزل 50 به جان خواجه و حق قديم و عهد درست

غزل 51 خلوت گزيده را، به تماشا چه حاجت است

غزل 52 خوشتر ز عيش و صحبت باغ و بهارچيست

غزل 53 ما هم اين هفته شد از شهر وبه چشمم سالى است

غزل 54 صحن بستان ذوق بخش وصحبت ياران خوش است

غزل 55 در دير مغان آمد، يارم قدحى در دست

غزل 56 گل دربر و مى در كف و معشوقه به كام است

غزل 57 اگر به لطف بخوانى، مزيد الطاف است

غزل 58 ما را ز خيال تو، چه پرواى شراب است

غزل 59 كنون كه در كف گل، جام باده صاف است

غزل 60 اگرچه باده، فرح بخش وباد، گلبيز است

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٦٠ - غزل ٤٤ باغ مرا چه حاجت سرو وصنوبر است؟!

زدنى، و كمتر و بيشتر ازآن، به خود وامگذار.) در كوىِ عشقِ جانان، شكسته گان و آنان را كه خود را فراموش كرده اند مى پذيرند. در جايى مى گويد:

طريقِ كامْ جُستن چيست؟ تركِ كام خود گفتن‌		كلاهِ سرورى اين است، گراين تَرْك بردوزى‌[١]

و ممكن است اين بيت اشاره به منزلت تواضع و قبح تكبّر داشته باشد، و بخواهد از زبان محبوب به خود توجّه دهد كه: كوى عشق، كويى نيست كه با هزاران خود بينى و كبر توان درآن قدم نهاد؛ كه:

٣٤١

«بِالتَّكَبُّرِ يَكُونُ المَقْتُ»

[٢]: (تكبّر و خود را بزرگ پنداشتن [موجب‌] ناخشنودى [خداوند از بنده‌] است.- نيز:

٣٤٢

«لا يَنْبَغى لِمَنْ عَرَفَ اللَّهَ، أنْ يَتَعاظَمَ»

[٣]: (براى كسى كه خدا را شناخته، شايسته و زيبنده نيست كه خود را بزرگ ببيند.) آن كس كه آن را اختيار مى كند، بايد در پيشگاه دوست، هرچه از خود مى‌پندارد، با كمال تواضع و كوچكى به حضرتش واگذار نموده و به فقر و ذلّت و انكسار خويش اقرار نمايد، تا منزلت رفيعش عنايت فرمايند؛ كه:

٣٤٣

«أعْظَمُ النّاسِ رَفْعةً مَنْ وَضَعَ نَفْسَهُ»

[٤]: (بلندپايه‌ترين مردم، كسى است كه خود را خُرد و كوچك نموده [و ببيند].- نيز:

٣٤٤

«تَواضَعْ للَّهِ، يَرْفَعْكَ»

[٥]: (در برابر خداوند فروتنى نما، تا تو را بالابرد.- همچنين:

٣٤٥

«ما تَواضَعَ أحَدٌ، إلّازادَهُ اللَّهُ جَلالَةً»

[٦]: (هيچ كس [در برابر خداوند] تواضع و فروتنى ننمود، مگر آنكه خداوند بزرگى و عظمت او را افزونتر فرمود.)

حافظ! چه طُرْفه شاخ نباتى است كِلكِ تو		كَش ميوه دلپذيرتر از شهد و شكّراست؟!

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٩٧، ص ٤٢٧.

[٢] - غرر و درر موضوعى، باب الكبر، ص ٣٤٠.

[٣] - غرر و درر موضوعى، باب الكبر، ص ٣٤١.

[٤] - غرر و درر موضوعى، باب التواضع، ص ٤٠٥.

[٥] - غرر و درر موضوعى، باب التواضع، ص ٤٠٦.

[٦] - غرر و درر موضوعى، باب التواضع، ص ٤٠٥.