جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٦٦ - غزل ٥٧ اگر به لطف بخوانى، مزيد الطاف است

خويش روان گردانيده، و در راه دوستى به خود برانگيخت.- به گفته خواجه درجايى:

امّا حجابهاى عالم خاكى و خودپسنديها و تعلّقات است كه بشر را ازآن محجوب داشته.

اى خواجه! عالَم، مظهر تجلّيات اسماء و صفاتِ جلال و جمال حقّ تبارك و تعالى، و كتابى از ظهورات او سبحانه مى باشد. اگر شهود او ميسّرت نمى گردد، آيه اى از مظاهر و رُخ دلدار برخوان تا ازاين رهگذر راهى به ملكوت آنان بيابى و حضرت دوست را به جمال و كمال با آنها مشاهده نمايى. مقامات اهل كشف نيز اين گونه بوده؛ كه: «إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌ ... لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ.»[٢]: (براستى كه در آفرينش آسمانها و زمين ... نشانه‌هاى روشنى براى خردمندان است.- نيز:

٤٥٧

«أنْتَ الَّذى تَعَرَّفْتَ إلَىَّ فى كُلّ شَىْ‌ءٍ، فَرَأيْتُكَ ظاهِراً فى كُلّ شَىْ‌ءٍ.»

[٣]: (تويى كه درهمه چيز خودت را به من شناساندى، تا اينكه تو را آشكار در هر چيز ديدم.)؛ زيرا حقّ سبحانه در كنار موجودات تجلّى نفرموده و نمى كند؛ كه: «سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ. أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ.»[٤]: (بزودى نشانه‌هاى خود را درآفاق و نواحى [جهان‌] و در خودشان به ايشان نشان خواهيم داد، تا برآنان روشن شود.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٧٤، ص ١٥١.

[٢] - آل عمران: ١٩٠.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٣٥٠.

[٤] - فصّلت: ٥٣.