شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ٩ - شيوه گفتار استاد بزرگ در بوستان
«ابو بكر بن سعد» اتابك آن زمان، براى پايدارى در برابر مغول آمادگى داشت، اما ميبايست همه افراد مردم با او همدست و همداستان باشند و همواره با وى در راه حفظ كشور، از هيچگونه كوشش و تلاش خوددارى نورزند.
وضع زمان، اقتضاى آن داشت كه مصلحى بزرگ از افق شيراز طلوع كند و امرا و وزرا و آحاد رعيت را بسياست و تدبير مملكت و شالودههاى اخلاق فردى و جمعى آشنا سازد و بيگمان، اين مصلح گرانقدر، استاد سخن و مرشد اخلاق و رهبر فضيلت و عاشق لطف و صفا و پرورده مهر و وفا «شيخ اجل سعدى شيراز» بود و دو كتاب بوستان و گلستانش رهآورديست كه بگفته خود استاد ازقند مصرى بسى شيرينتر است. بوستان منظومهيى است از نوع مثنوى، در حدود پنجهزار بيت و در بحر متقارب، مشتمل بر بيان فضايل اخلاقى و اصول سياست و تدبير مملكت و شالودههاى تحكيم و حفظ خانه و خانواده كه با صفاى صوفيانه و معرفت عارفانه آميخته و از ريا و سالوس و رذيلتها اعراض كلى داشته، حتى اگر مدحتى گفته، بيان حقيقت يا اعلام فضيلتى بوده است چنانكه خود فرمايد:
|
مرا طبع ازين نوع، خواهان نبود |
سر مدحت پادشاهان نبود |
|
|
ولى نظم كردم بنام فلان |
مگر باز گويند صاحبدلان |
|
|
كه سعدى كه گوى بلاغت ربود |
در ايام «بو بكر بن سعد» بود |
|
|
سزد، گر به دورش بنازم چنان |
كه «سيد»، به دوران نوشينروان |
|
بوستان، شاهكاريست كه شاعر شيراز به سال ششصد و پنجاه و پنج به اتابك زمان، ابو بكر بن سعد اهدا كرده است، اما در واقع هديه شيخ به جهان انسانيت تقديم شده و به همين دليل هماره برقرار و جاودانه است و اگر در ادبيات ملل جهان غورى شود، اين نكته مسلم ميگردد كه:
ادباى گيتى هيچكدام اثرى با جامعيت بوستان تاكنون به نوع بشر عرضه نداشتهاند!
بوستان آميزهيى است از عرفان و حكمت و اخلاق و دستورهاى زندگانى با عباراتى بس شيوا و رسا. نظمى است به محكمى ضابطههاى علمى و حقوقى و به روانى نثر و روشنى گفتگوهاى روزمره مردم. الحق آفريدن سخنى از اين دست اعجازى است كه با تأييدات سبحانى و فيوض ربانى، مهين استاد شيراز را ميسر شده است و بس.