اگر ناطقى، طبل پرياوه‌اى‌		وگر خامشى، نقش گرمابه‌اى‌
تحمل‌كنان را نخوانند مرد:		كه بيچاره از بيم، سر بر نكرد
وگر در سرش هول مردانگيست،		گريزند ازو كاين چه ديوانگيست‌
تعنت كنندش، گر اندك خوريست:		كه مالش، مگر روزى ديگريست؟
وگر نغز و پاكيزه باشد خورش،		شكم بنده خوانند و تن‌پرورش‌
وگر بى‌تكلف زيد مالدار		كه زينت بر اهل تميز است عار
زبان در نهندش به ايذا چو تيغ،		كه بدبخت زر دارد از خود دريغ‌
وگر كاخ و ايوان منقش كند،		تن خويش را كسوتى خوش كند،
به جان آيد از دست طعنه‌زنان:		كه خود را بياراست همچون زنان‌
اگر پارسايى سياحت نكرد،		سفر كردگانش نخوانند مرد!
كه نارفته بيرون ز آغوش زن،		كدامش هنر باشد و راى و فن؟
جهانديده را هم بدرند پوست:		كه سرگشته بخت‌برگشته اوست‌
گرش حظ از اقبال بودى و بهر،		زمانه نراندى ز شهرش بشهر
عزب‌[١] را نكوهش كند خرده‌بين‌		كه ميلرزد از خفت و خيزش زمين‌
وگر زن كند، گويد: از دست دل،		بگردن درافتاد چون خر به گل‌
نه از جور مردم رهد زشتروى‌		نه شاهد ز نامردم زشتگوى‌
غلامى به مصر اندرم بنده بود،		كه چشم از حيا در برافكنده بود
كسى گفت‌[٢] هيچ اين پسر عقل و هوش،		ندارد، به مالش به تعليم كوش‌
شبى برزدم بانگ بر وى درشت،		هم او گفت مسكين به جورش بكشت‌
گرت بركند خشم روزى ز جاى،		سراسيمه خوانندت و تيره راى‌
وگر بردبارى كنى از كسى،		بگويند: غيرت ندارى بسى‌
سخى‌[٣] را به اندرز گويند بس،		كه فردا دو دستت بود پيش و پس‌

[١] عزب: مرد بى‌زن و زن بى‌شوهر. مصراع دوم اشاره دارد به اين حديث:« شراركم عزابكم».

[٢] كسى گفت: شخصى درباره اين غلام با آزرم و حيا، به من گفت كه اين غلام، عقل و هوش ندارد. او را بايد ادب كنى و گوشمالى دهى و آداب بياموزى، اما چون شبى در حضور آن شخص بر غلام خود درشت بانگ زدم، همان شخص با خود درباره من گفت كه اين بيچاره را با جور و ستم كشت و مرا بدين خشم شماتت كرده و بانگ درشت مرا در حكم قاتل غلام بحساب آورد.

[٣] - سخى را به اندرز: بعنوان اندرز، به سخاوتمند ميگويند: بخشش بس كن، زيرا فردا برايت چيزى نخواهد ماند و بحالى خواهى افتاد كه عورتين خود را با دو دست بپوشى.