اگر در جهان از جهان رسته‌ييست،		در از خلق بر خويشتن بسته‌ييست،
كس از دست جور زبانها نرست،		اگر خودنماى است و گر حق‌پرست‌
اگر بر پرى چون ملك ز اسمان،		به دامن در آويدت بدگمان‌
به كوشش توان دجله را پيش بست،		نشايد زبان بدانديش بست‌
فراهم نشينند تر دامنان‌		كه اين زهد خشگ است و آن دام نان‌[١]
تو روى از پرستيدن حق مپيچ،		بهل تا نگيرند خلقت به هيچ‌
چو راضى شد از بنده يزدان پاك،		گر اينها نگردند راضى، چه باك؟
بدانديش خلق،[٢] از حق آگاه نيست‌		ز غوغاى خلقش به حق راه نيست‌
از آن ره به جايى نياورده‌اند،		كه اول قدم، پى غلط كرده‌اند
دو كس بر حديثى‌[٣] گمارند گوش،		از اين تا بدان، ز اهرمن تا سروش‌
يكى پند گيرد دگر ناپسند		نپردازد از حرف‌گيرى به پند
فرومانده در كنج تاريك جاى،		چه دريابد از جام گيتى‌[٤] نماى؟
مپندار اگر شير و گر روبهى،		كزاينان به مردى و حيلت رهى‌
اگر كنج خلوت گزيند كسى،		كه پرواى صحبت ندارد بسى،
مذمت‌كنندش كه زرق است و ريو		ز مردم چنان ميگريزد كه ديو
وگر خنده‌روى است و آميزگار،		عفيفش ندانند و پرهيزگار
غنى را به غيبت بكاوند پوست:		كه فرعون اگر هست در عالم اوست‌
وگر بينوايى بگويد بسوز،		نگون‌بخت خوانندش و تيره‌روز
وگر كامرانى درآيد ز پاى،		غنيمت شمارند و فضل خداى‌
كه تا چند از اين جاه و گردنكشى:		خوشى را بود در قفا ناخوشى‌
وگر تنگدستى، تنك مايه‌يى،		سعادت بلندش كند پايه‌يى،
بخايندش از كينه دندان به زهر!		كه دون‌پرور است اين فرومايه دهر
چو بينند كارى به دستت در است،		حريصت شمارند و دنياپرست‌
وگر دست همت ندارى به كار،		گداپيشه خوانندت و پخته‌خوار

[١] دام نان: با« دامنان» جناس مرفوع دارد؟

[٢] بدانديش خلق: كسى كه درباره خلق خدا انديشه بد مى‌كند.

[٣] - دو كس بر حديثى: يك گفتار ممكن است در دو كس دو اثر مخالف داشته باشد: يكى كه خوى فرشتگان دارد، از آن پند گيرد و ديگرى كه خوى اهريمنى دارد آنرا ناپسند پندارد و بجاى آنكه از گفته نصيحت‌آميز كسب پند كند به عيب‌گيرى آن گفتار بپردازد.

[٤] جام گيتى‌نماى: همان جام جم است.