چه معنيست در صورت اين صنم‌[١]؟		كه اول پرستندگانش منم‌
عبادت به تقليد، گمراهى است‌		خنك رهروى را كه آگاهى است‌
برهمن ز شادى برافروخت روى‌		پسنديد و گفت: اى پسنديده‌گوى،
سؤالت صواب است و فعلت جميل‌		به منزل رسد هركه جويد دليل‌[٢]
بسى چون تو گرديدم اندر سفر،		بتان ديدم از خويشتن بى‌خبر،
جز اين بت كه هر صبح از اينجا كه هست:		برآرد به يزدان دادار، دست‌
وگر خواهى امشب همينجا بباش‌		كه فردا شود سر اين بر تو فاش‌
شب آنجا ببودم‌[٣] بفرمان پير		چو بيژن‌[٤] به چاه بلا در اسير
شبى همچو روز قيامت دراز		مغان گرد من بى‌وضو در نماز
كشيشان‌[٥] هرگز نيازرده آب،		بغلها چو مردار در آفتاب‌
مگر كرده بودم گناهى عظيم،		كه بردم در اين شب عذابى اليم‌[٦]!
همه شب در اين قيد غم مبتلا		يكم دست بر دل يكى بر دعا
كه ناگه دهل زن فرو كوفت كوس‌		بخواند از فضاى برهمن خروس‌
خطيب سيه‌پوش‌[٧] شب بى‌خلاف‌		برآهيخت شمشير روز از غلاف‌
فتاد آتش صبح در سوخته‌		به يكدم جهانى شد افروخته‌
تو گفتى كه در خطه زنگبار[٨]،		ز يك گوشه ناگه درآمد تتار

[١] صنم: بت. جمع آن اصنام.

[٢] دليل: در اينجا راهنماى كاروان.

[٣] - ببودم: از مصدر ببودن( بودن باضافه باء تأييد): اقامت كردم فصل تام است.

[٤] بيژن: يكى از پهلوانان ايران كه براى نجات كيخسرو بتوران رفت و افراسياب او را در چاه زندانى ساخت. دختر افراسياب او را عاشق شد و داستان بيژن و منيژه در شاهنامه فردوسى آمده است.

[٥] كشيشانى كه هرگز نيازرده آب: كشيشانى كه هرگز دست بآب نزده‌اند.

كشيش از ريشه سريانى است و معرب آن قسيس ميشود، معنى اول آن كاهن و معنى معمول آن روحانى مسيحى است.

[٦] اليم:( لفظ عربى): دردناك.

[٧] خطيب سيه‌پوش ...: نظير از شعر عرب:

سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً		و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ‌
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى‌		برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ)

[٨] زنگبار: جزيره زنگبار در افريقا كه در چند سال اخير استقلال يافته است.

سياهان را مناسب انتساب بهمين جزيره زنگى ميگفته‌اند و معرب آن« زنجى» و در صورت جمع« زنج» ميشود.