فروماندم از كشف آن ماجرا		كه حيى‌[١] جمادى پرستد چرا؟
مغى‌[٢] را كه با من سر و كار بود،		نكو گوى و همحجره و يار بود،
به نرمى: بپرسيدم اى برهمن،		عجب دارم از كار اين بقعه من،
كه مدهوش اين ناتوان پيكرند		مقيد به چاه ضلالت درند
نه نيروى دستش، نه رفتار پاى،		ورش بفكنى، برنخيزد ز جاى‌
نبينى كه چشمانش از كهرباست‌[٣]؟		وفا جستن از سنگ چشمان خطاست‌
بر اين گفتم‌[٤]، آن دوست دشمن گرفت‌		چو آتش شد از خشم و در من گرفت‌
مغان را خبر كرد و پيران دير[٥]		نديدم در آن انجمن روى خير
فتادند گبران پازند[٦] خوان،		چو سگ در من از بهر آن استخوان‌
چو آن راه كژ، پيششان راست بود،		ره راست در پيششان كژ نمود:
كه مرد، ار چه دانا و صاحبدل است،		به نزديك بى‌دانشان جاهل است‌
فروماندم از چاره همچون غريق‌		برون از مدارا نديدم طريق‌
چو بينى كه جاهل به كين اندر است،		سلامت به تسليم و لين‌[٧] اندر است‌
مهين برهمن را ستودم بلند:		كه اى پير تفسير استا[٨] و زند،
مرا نيز با نقش اين بت خوش است‌		كه شكل خوش و قامتى دلكش است‌
بديع آيدم صورتش در نظر،		و لكن ز معنى ندارم خبر
كه سالوك‌[٩] اين منزلم عنقريب‌[١٠]		به از نيك كمتر شناسد غريب‌
تو دانى كه فرزين اين رقعه‌اى،		نصيحتگر شاه اين بقعه‌اى‌

[١] كه حيى جمادى پرستد چرا؟ چرا آدم زنده جماد را ميپرستد؟

[٢] مغ: مجوس، زردشتى است و اطلاق آن بر بت‌پرست درست نميآيد و هرگاه در اين داستان غورى شود، داستانى ساخته مينمايد.

[٣] - كهربا: رباينده كاه، داراى قدرت مغناطيسى. مفهوم آن با لفظ الكترون و الكتريسته نزديك است، عربها امروزه الكتريسيته را كهربا مى‌نامند. اطلاق سنگ چشم بر بت بواسطه آنستكه چشمش از سنگ كهربا بوده و اطلاق آن بر نازنينان از جهت آنستكه نگاهى سنگين و بى‌اعتنا دارند.

[٤] گفتم: گفته من.

[٥] دير: مسكن تاركان دنيا و راهبان جمع آن، ديار.

[٦] پازند: ترجمه زند بفارسى درى- زند تفسير اوستاست به زبان پهلوى( پرستندگان بت سومنات بازند و پازند سروكارى نداشتند).

[٧] لين:( لفظ عربى): نرمى.

[٨] استا: مخفف اوستا- اوستا كتاب زردشت است اصل كلمه اپستاك به معنى محكم است.

[٩] سالوك: سالك، راهرو، رونده.

[١٠] عنقريب:( تركيب عربى- مركب از حرف جر« عن» و« قريب»): بزودى.