نه‌[١] پيش از تو گردنگشان داشتند؟		دمى چند بودند و بگذاشتند
نه بعد از تو شاهان ديگر برند!		درخت‌[٢] اميد ترا برخورند
ز دوران ملك پدر ياد كن‌[٣]		دل از بند انديشه آزاد كن‌
چنان روزگارش به كنجى نشاند		كه بر يك پشيزش‌[٤] تصرف نماند
چو نوميد ماند از همه چيز و كس،		اميدش به فضل خدا ماند و بس‌
بر مرد هشيار، دنيا خس است‌[٥]		كه هر مدتى جاى ديگر كس است‌

حكايت (٢٢) [چنين گفت شوريده‌يى در عجم ....]

چنين گفت شوريده‌يى در عجم‌[٦]،		به كسرى‌[٧]: كه اى وارث ملك جم،
اگر ملك برجم بماندى و بخت،		ترا كى ميسر شدى تاج و تخت‌[٨]؟

[١] نه پيش از تو ...: نظير اين گفته را به وزير نعمان بن منذر نسبت داده‌اند و همچنين اين گفته را از زبان درويشى در حضور ابراهيم بن ادهم نقل كرده‌اند و گفتار وزير و درويش به زهد پادشاه انجاميده است.

[٢] درخت اميد ترا ...: درخت اميد ترا مضاف اليه تفكيك شده است براى بر، به اين معنى كه بار درخت اميد ترا بجاى آنكه خود بخورى، ديگران ميخورند.

[٣] - در اين بيت و ابيات بعدى، بپايان دوره پدر قزل ارسلان اشاره‌يى رفته است.

قزل ارسلان، مظفر الدين، عثمان فرزند« ايلدگوز» از اتابكان آذربايجان است كه از ٥٨٢ تا ٥٨٧ اتابكى داشته و شبى او را كشته يافتند و قتلش را بنابر معمول آن زمان به فدائيان اسماعيل نسبت دادند.

[٤] پشيز: از ريشه پهلوى است كه به معنى خردترين سكه ساسانى بكار رفته و امروزه در معنى سكه كم‌ارزش استعمال ميشود و تقريبا معادل با فلس در زبان عربى است.

[٥] خس: خاشاك، مردم پست، نام حشره‌يى نيز هست كه پاهاى نازك و بلند دارد و بر روى آب ميدود و در زبان عاميانه« آب‌صاف‌كن» ناميده ميشود. خواجه عبد اللّه انصارى گويد:

به هوا پرى مگسى باشى و گر بر آب روى‌[ به دريا] خسى باشى، دل به دست آر تا كسى باشى. در عبارت خواجه روا است، خس هم به معنى خاشاك و هم به معنى حشره محصوص اراده شود.

[٦] عجم: در اينجا به معنى ايران است.

[٧] كسرى: معرب خسرو و بيشتر از اين لفظ، خسرو انوشيروان را اراده ميكنند و علم جنس هم هست كه به اين اعتبار جمع كسرى ميشود اكاسره.

[٨] اگر پادشاهى و بخت، براى جمشيد باقى ميماند و به ديگرى انتقال نمى‌يافت، چگونه ممكن بود پادشاهى پس از چندين نسل، به تو رسد.