شرح بوستان - خزائلى، محمد - الصفحة ١٠٩ - حكايت(١٣) شبى دود خلق آتشى برفروخت

حكايت (١٣) [شبى دود خلق آتشى برفروخت ....]

[١] هست: در اينجا فعل تام است و مسند اليه آن به قرينه حذف شده. ترا هست- مكنت و ثروت براى تو حاصل است.« را» در« ترا» ادات اختصاص است.

[٢] بط: مرغابى، اصل آن با تشديد طاء است.

[٣] - نگه كردن عالم اندر سفيه: مفعول مطلق است براى بيان نوع.

[٤] غريق: غرق شده جمع آن« غرقى» با الف مقصور است.

[٥] نخواهد كه بيند ...: اشاره دارد به قسمى از صفاتى كه حضرت على براى مؤمنان برشمرده است« يحب لاخيه ما يحب لنفسه و يكره له ما يكره لها».

[٦] نه بر عضو خويش: در بعضى نسخه‌ها« كه بر عضو خويش» يعنى خردمند همچنانكه زخم را بر عضو خويش نمى‌پسندد، ديدن زخم بر عضو ديگران هم براى او قابل تحمل نيست.

[٧] منغص:( اسم مفعول): تيره و ناگوار.

[٨] سست: صفت است براى بيمار.

[٩] به زندان درش ...: در مصراع« در» حرف اضافه تأكيدى است و« ش» ضمير مضاف اليه است براى« دوستان» كسى كه دوستانش در زندان باشند.

[١٠] دود خلق: خضرت شيخ، حريق بغداد را ناشى از رسم ستمگرى مى‌داند كه در بغداد معمول بوده و دود آه ستمديدگان موجب آن حريق شده است.

[١١] - بغداد: در بغداد دار الخلافه عباسيان در دوره عباسى بسى ظلم و ستم بر مردم-