تحف العقول ت جنتی - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٦٢١ - سفارشهاى آن جناب به هشام و توصيف عقل

(١) هشام! هر كه زبانش راست گويد، عملش پاكيزه شود، هر كه نيتش خير باشد، روزيش زياد شود، هر كه به برادران و خاندانش نيكى كند عمرش دراز گردد.

(٢) هشام! حكمت را به نادانان نياموزيد كه بدان ستم كرده‌ايد، و از اهلش دريغ نكنيد كه به آنها ظلم كرده‌ايد.

(٣) هشام! چنان كه (نابخردان) حكمت را به شما واگذاشته‌اند، شما هم دنيا را به آنها واگذاريد.

(٤) هشام! آن كه مروت و مردانگى ندارد، دين ندارد. آن كه عقل ندارد، مروت ندارد. ارجمندترين مردم كسى است كه دنيا را براى خود رتبه و مقامى نداند. هان! بدنهاى شما جز بهشت بهائى ندارند، به چيز ديگر نفروشيد.

(٥) هشام! امير المؤمنين ٧ مى‌فرمود: آن كس حق دارد در صدر مجلس نشيند كه سه خصلت داشته باشد: اگر پرسند پاسخ گويد، اگر از گفتار فرو مانند، لب گشايد، رأيش در كارها بر وفق صلاح باشد و هر كه اين صفات ندارد و در صدر نشيند، احمق است. و حسن بن على ٧ فرمود: چون حاجتى داريد از اهلش بخواهيد، پرسيدند: اهلش كيانند؟ فرمود: آنها كه خدا در قرآن بيان كرده و فرموده: «تنها صاحبان مغز، يعنى صاحبان عقل متذكر شوند.» (زمر: ٩). و على بن الحسين ٧ فرموده: همنشينى شايستگان شايستگى آرد، (رعايت) آداب علما عقل را بيفزايد، اطاعت فرمانروايان دادگستر كمال عزت است، بهره‌كشى از مال كمال مروت است، راهنمائى مشورت‌كننده اداى حق نعمت است، مردم آزارى نكردن كمال عقل، و باعث آسايش تن در دنيا و آخرت است.

(٦) هشام! عاقل با كسى كه ترسد تكذيبش كند، سخن نگويد؛ و از آن كه ترسد دريغ كند، درخواست ننمايد؛ و آنچه را نتواند، وعده ندهد؛ اميدى كه مايه سرزنش است (طمعهاى خام)، در دل نپرورد؛ به كارى كه ترسد در آن بماند، اقدام نكند. امير المؤمنين ٧ به اصحابش مى‌فرمود: به شما توصيه مى‌كنم كه در نهان و عيان از خدا بترسيد، و در خشنودى و خشم دادگر و معتدل باشيد، در بينوائى و توانگرى به كسب و كار پردازيد، با هر كه از شما بريده پيوند كنيد، و از آن كه ظلمتان كرده بگذريد، و به هر كه محرومتان كرده عطا كنيد، نگاهتان عبرت‌آميز باشد، سكوتتان فكر، و گفتارتان ذكر، و طبعتان سخاوت باشد، كه هيچ بخيل به بهشت راه نيابد،