مردار، خون، گوشت خوك، گوشت درندگان، زمينى يا هوائى، پوست درندگان، شراب، و كليه نجاسات كه اينها همه حرام و نامشروع است. و از جهت مفاسدى كه دارد كليه تصرفات در آنها چه خوردن و نوشيدن و پوشيدن چه نگهداشتن و مالك شدن و غيره همه حرام است.

و همچنين معامله هر چيزى كه مايه سرگرمى باشد (چون آلات موسيقى) يا موجب تقرب به غير خدا (از دستگاه‌هاى طاغوت) يا باعث تقويت كفر و شرك گردد (مانند فروش سلاح و غيره به دشمنان اسلام) يا نوعى گمراهى و ضلالت را نيرو بخشد، يا باطلى را تقويت كند (چون نشر افكار مسموم يا ترويج بى‌عفتى و غيره) يا حقى را تضعيف نمايد (و باعث سستى عقايد مردم شود، از قبيل نشر كتب و نوشته‌هاى ضد دين) كه اينها همه فروش، خريد، نگهداشتن، مالك شدن، عاريه دادن و كليه تصرفاتش حرام است جز اينكه ضرورتى پيش آيد (و كار به اجبار و اكراه و امثال آن كشد كه در صورت ناچارى قهرا تكليف برداشته مى‌شود و از اين قبيل است تهيه و نگهدارى قسمتى از كتب مضره به منظور پاسخگوئى و رد آنها كه امرى لازم و ضرورى است).

(١)

تفسير اجاره‌ها

اجاره عبارت است از اينكه كسى شخص خود يا مالش يا چيزى را كه اختيارش به دست او است، چون بستگان (مانند فرزند صغير) يا چارپا يا لباس براى استفاده در اختيار ديگرى نهد. نوع حلال اجاره اين است كه انسان خودش، يا خانه يا زمين، يا هر چيز ديگرى را كه مالك است براى استفاده از منافع آن در اختيار ديگرى گذارد يا عملى را تعهد كند كه به دست خود يا فرزند يا غلامش يا مزدورش انجام دهد، بدون اينكه وكيل يا كارگزار حاكم باشد (شايد قيد اخير براى اين باشد كه در صورت وكالت يا كارگزارى از جانب حاكم اجاره جزء قسم دوم مى‌شود چنان كه در آنجا هم اشاره شده) و بالاخره اشكالى ندارد كه كسى شخص خود يا فرزند يا خويش يا غلام يا مزدورش را اجاره دهد، چه اين طبقات نيز به جاى او و به وكالت او كار مى‌كنند، و كارگزار حاكم هم نيستند، چنان كه حمال بار معينى را به اجرت معلومى به جاى مشخصى مى‌برد، و چيز حلالى را (نه مثل مشروب و غيره) به دست خود يا بوسيله غلام يا چارپايش حمل مى‌كند، يا براى كارى (مانند ساختمان) اجير شود كه به دست خود يا غلام يا خويشان يا مزدورش انجام دهد، اينها انواع حلال اجاره است، كه براى هر كس از سلطان، ملت، كافر، و مؤمن حلال است، عملش حلال است، و عايداتش نيز حلال است.

(٢) اما انواع حرام، نظير اينكه كسى اجير شود براى حمل و نقل چيزى كه خوردن يا نوشيدن، و يا پوشيدنش (و خلاصه استفاده معمول و متعارفش) حرام است (مثل حمل گوشت خوك، مشروب، لباسهاى ابريشمى مردانه و غيره) يا براى ساختن چيز حرامى (چون ظروف طلا و نقره و مجسمه) يا نگهدارى، يا پوشيدن آن اجير گردد، يا براى خراب كردن زيان‌آور مساجد، يا كشتن بى‌گناه، يا حمل و نقل مجسمه‌ها، بتها