تحف العقول ت جنتی - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٥١١ - قسمتى از سخنان آن حضرت كه بعضى از شيعيان آن را«درفشانى» ناميده

و طمع بستن به چيزهاى دست نيافتنى.

(١) ٣٦. سه چيز دين و دنيا را تباه سازد: بدگمانى، گوش به هر سخن دادن، و اختيار خود به دست زن سپردن.

(٢) ٣٧. بهترين ملوك كسى است كه سه خصلت داشته باشد: مهربانى، سخاوت، و عدالت.

(٣) ٣٨. كوتاهى در سه مورد براى ملوك ناپسند است. مراقبت از مرزها، رسيدگى به حقوق ستم ديدگان، و انتخاب كارمندان لايق.

(٤) ٣٩. ملوك (دادگستر و خيرخواه) بر دستياران و رعاياى خود سه حق دارند: اطاعت، خيرخواهى در غياب و حضور، و دعا براى پيروزى و اصلاح حال آنها.

(٥) ٤٠. ملوك در برابر خاصان خود و عموم ملت سه وظيفه دارند: نكوكاران را پاداش نيك دهند تا تشويق شوند، بر خطاى بدكاران پرده پوشند تا باز گردند و از انحراف دست كشند، با احسان و انصاف، محبت همگان را جلب كنند.

(٦) ٤١. سه گروهند كه هر سلطانى آنها را سبك شمارد و مهمل گذارد، كارشان بالا گيرد (و مشكل شود): ١- افراد گمنام و كم فضيلتى كه از روش همگنان سر برتابند (و تك روى پيش گيرند). ٢- بدعتگذارانى كه زير سرپوش امر به معروف و نهى از منكر بدعت خود را نشر دهند ٣- و مردم شهرستانى كه براى خود رئيسى گزينند كه از اجراى قانون در باره آنها جلوگيرى كند.

(٧) ٤٢. عاقل به هيچ كس توهين نكند، اما رعايت اين ادب در حق سه طائفه سزاوارتر است: علماء، ملوك، و برادران. چه آن كه به علما استخفاف كند دينش را تباه سازد. آن كه به ملوك استخفاف كند دنيايش را از دست دهد، و هر كه برادرانش را سبك شمارد مردانگيش خلل يابد.

(٨) ٤٣. درباريان ملوك را سه طبقه يافتيم: ١- خيرخواه، اين دسته بر خود و ملوك و رعايا بركتند. ٢- آنها كه همه فكرشان در نگهدارى مال و ثروت خويش است، اينها نه ستوده‌اند و نه نكوهيده (البته از اين نظر كه در فكر آزار ديگران نيستند) اما به نكوهش نزديكترند. ٣- طبقه شر طلب، اينان نحس و نامباركند، هم مايه نكوهش خويشند و هم باعث مذمت ملوك.

(٩) ٤٤. مردم همه به سه چيز نيازمندند: امنيت، عدالت، رفاه‌[١].

[١] و اينجاست كه گوشه‌اى از اهداف اجتماعى اسلام و وظائف رهبران دين روشن مى‌شود، سه مسأله بالا كه اهم مسائل اجتماعى است، و اگر آنها تأمين شد مسائل ديگر خودبخود تأمين است، جزء نيازمنديهائى است كه هرگز نبايد مورد غفلت باشد و اگر آنها برآورده نشد، هر تلاشى بيهوده است و چيزى جايگزين اين حوائج نمى‌شود، مانند همه احتياجات اصلى.