(٢) معاذ! كتاب خدا را به مردم آن سامان بياموز. آنها را با اخلاق شايسته، نيكو تربيت كن. هر كس را از نيك و بد در محل مناسبش جاى ده (خوب و بد در نظرت يكسان نباشد). فرمان خدا را در ميان آنها اجرا كن. در كار خدا و مال خدا از هيچ كس بيم مدار، كه نه ولايت از آن تو است و نه مال (تا به ميل خود در آن تصرف كنى) امانتهاى آنها را كم يا زياد به ايشان رد كن. شيوه مدارا و گذشت را از دست مده، بدون اينكه حقى را فروگذارى، آنكه مى‌گويد از حق خدا گذشتم نادان است. در هر كارى كه بيم انتقاد دارى قبلا حكمت و مصلحت كار را براى مردم بيان كن تا ندانسته عيبجوئى نكنند. آداب و سنن جاهليت را بجز آنچه كه اسلام امضا كرده، محو و نابود كن‌[١].

(٣) كوچك و بزرگ مسائل اسلام را آشكار كن، بيشتر هم خود را صرف نماز كن كه پس از اقرار به اصول دين، سرآمد اركان اسلام است. مردم را متذكر خدا و آخرت كن، از وعظ و نصيحت پيروى كن تا براى كارهاى خدا پسند تقويت شوند. براى نشر تعاليم اسلام معلمينى به هر سوى بفرست، خداوندى را كه بازگشت تو بسوى اوست پرستش كن و در كار خدا از ملامت هيچ كس بيم ندار.

(٤) ترا سفارش مى‌كنم به ترس از خدا، راستگوئى، وفاى به عهد، رد امانت، ترك خيانت، گفتار نرم، سلام كردن، رعايت همسايه، ترحم بر ايتام، حسن عمل، كوتاهى آرزو، محبت آخرت، ترس از حساب، ملازمت ايمان، تدبر در قرآن، فرو خوردن خشم و تواضع.

(٥) مبادا مسلمانى را دشنام دهى، يا از گنهكارى پيروى كنى، يا از اطاعت امام (و حاكم) عادلى سربپيچى يا راستگوئى را تكذيب و يا دروغگوئى را تصديق كنى، كنار هر سنگ و درخت (هر كجا باشى) بياد پروردگار خود باش، براى هر گناهى توبه‌اى كن، از گناه نهان مخفيانه و از گناه عيان آشكارا.

(٦) معاذ! اگر نه اين بود كه ديدار ما به قيامت مى‌افتد وصيت خود را كوتاه مى‌كردم ولى چنان‌

[١] اين دستور يكى از شاهكارهاى مهم اسلام است كه به يك مسائل روانى دقيق توجه كرده و صريحا اعلام داشته در منطقه نفوذ اسلام سنتهاى جاهليت حق حيات ندارند، چه اولا پايه و اساس اين سنن همان زيربناهاى جاهلى يعنى اوهام، خرافات، انديشه‌هاى غلط، تعصبها و اخلاق نيكوهيده است و اسلام جز مبارزه با اين گونه مسائل رسالتى ندارد و چگونه مى‌تواند نور و ظلمت، پاكى و ناپاكى و حق و باطل را تحمل كند.

و ثانيا اگر اين آداب و رسوم بخواهد در ميان مردمى كه سالها با آن خو گرفته‌اند و دلبستگى‌هاى قهرى فراوانى به آن دارند زنده بماند، ممكن است پس از گذشت زمانى كوتاه اندك اندك باز فيل به ياد هندوستان بيفتد و ميراثهاى متعفن پدران را مطالبه كنند و دوباره جاهليت سابق سر از خاك بيرون كشد كه ريشه‌هايش هنوز نخشكيده و ارتباط مردم با آن قطع نشده و اگر نسل موجود هم امكاناتش اجازه بازگشت ندهد، نسلهاى بعد ممكن است دوباره آن را آبيارى كنند و نهال نوپاى اسلام را به بهانه احياى سنتهاى ديرين از مزرع اجتماع بركنند و يا اگر هم صورت ظاهرى را حفظ كنند اين انگلها مانع رشد و تكامل صحيح آن گردد، بلكه چهره روشن و زيبايش را چنان بپوشاند كه ديگر تشخيص قيافه اصلى غير ممكن گردد و اسم بى‌مسمائى بيش نماند.

بسكه بر او بسته شده برگ و ساز- گر تو ببينى، نشناسيش باز. و هذا صراط ربك مستقيما قد فصلنا الايات لقوم يذكرون.