تحف العقول ت جنتی - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٢٥٥ - خطبه ديگر در بيان اركان و شعب ايمان و اركان و شعب كفر

(١) اما شعبه‌هاى سهل‌انگارى: هيبت (ترس) است، و غرور، و مماطله (امروز و فردا- كردن)، و آرزو. هيبت (انسان را) از حق باز گرداند، غرور به دنيا باعث تقصير در آخرت است. مماطله موجب فرو شدن در ورطه كورى است. و اگر آرزو نبود انسان به حساب خود مى‌رسيد (چون آرزو هميشه ديده انسان را به آينده مى‌دوزد و اجازه نمى‌دهد در گذشته و حال بنگرد) و اگر به حساب خود مى‌رسيد از وحشت و بيم سكته مى‌كرد.

(٢) اما شعب خشم: تكبر، فخر، حميت (نخوت)، و عصبيت است. هر كه تكبر كند (بجاى پيش رفتن) به عقب باز گردد. هر كه فخر فروشد، فاجر و تبهكار شود. هر كه دچار حميت شود، سرسختى كند (و از خطا دست نكشد). هر كه متعصب باشد، ستم كند. چه ناپسند است حالتى كه در ميان بازگشت و فسق و سرسختى محاصره شده باشد! (٣) شعب طمع: شادمانى (به زخارف دنيا)، ناز و تبختر، لجبازى و تكبر است.

شادمانى نزد خدا ناپسند است (در قرآن مجيد است: ان اللَّه لا يحب الفرحين: خدا آنها را كه به دنيا سرخوشند دوست ندارد). تبختر به خود باليدن است (كه صفتى مذموم و نكوهيده است). لجبازى براى آن كس كه به گناهش وادارد بلاى جان است. و تكبر سرگرمى و بازى و مشغوليات و مبادله خوب با بد است (متكبر به خود مشغول است، همى در خود مى‌نگرد، از همه كس و همه جا غافل مى‌ماند، قهرا از خيرهاى زيادى محروم مى‌شود). (٤) اين بود نفاق و اركان و شعبه‌هايش، خداوند بر بندگان قاهر است قدرتش كامل، توانائيش سخت، بركتش سرشار، حكمتش درخشان، برهانش شكست- ناپذير، دينش خالص، سخنش حق، (احسانها و) نيكيهايش (بر عذابش) مقدم، نسبش پاك (در حديث امام صادق ٧ است كه: سوره توحيد نسب خداوند است، كه نه پدرى دارد، نه فرزند و نه جفتى، و ظاهرا اين قسمت حديث هم ناظر به همان معنى است) و ميزانهايش عدل است، فرستادگانش ابلاغ رسالت كرده‌اند و نگهبانانش حاضرند، كار بد را گناه قلمداد كرده، و گناه را فتنه و فتنه را آلودگى، نيكوئى را غنيمت شمرده، و رضايت (خود از بنده) را توبه و توبه را پاك‌كننده، هر كه توبه كند راه يابد، هر كه به فتنه افتد گمراه شود، جز اينكه بسوى خدا باز گردد، به گناه خود اقرار كند و وعده‌هاى خدا را تصديق نمايد، هيچ كس در نافرمانى خدا هلاك نشود جز آن كه مستحق هلاك باشد (چه با اينكه كليه وسائل نجات آماده است، و فيض و رحمت حق گسترده هر كه به هلاكت افتد صد در صد مقصر و مستحق است).

(٥) خدا را! خدا را! چقدر مواهب خداوندى يعنى توبه، رحمت، مژده، و حلم فراوان، گسترده و دامنه‌دار است؟! و چقدر عذاب و سطوتش يعنى: كيفرها، آتش، عزت، قدرت، و سختگيرى، (وحشتزا) و ناپسند است!. هر كه به طاعت خدا موفق گردد كرامت او را گزيده، و هر كه پيوسته معصيت كند عذاب وخيمش را خواهد چشيد، سرانجام اين سراى آنجاست.