[١] (٢) پس از حمد و ثناى پروردگار، پرهيزگاران در دنيا گروهى پر فضيلتند، گفتارى درست، جامه‌اى اقتصادى و رفتارى متواضعانه دارند، در برابر خدا با طاعت افتادگى كنند، ديدگان از حرام خداى عز و جل بپوشند، گوشها وقف علم سازند، روحشان از سر تسليم و رضا در گرفتارى و رفاه (چون كوههاى بلند) يك نواخت و آرام است. دلباخته ثواب (و آشيان قدس و ملكوت اعلا) و بيمناك از عذاب (و كيفر كردارند،) اگر اجل مقدر خداوندى نبود (مرغ) روحشان يك چشم بهم زدن در (قفس) تن آرام نمى‌گرفت. آفريدگار در نظرشان بزرگ است و از اين رو همه چيز را كوچك شمرند، با بهشت چنانند كه گويا به چشم سر مى‌بينند و از نعيمش برخوردارند، با دوزخ چنانند كه گوئى در آن مى‌نگرند و هم اكنون در چنگ عذاب گرفتارند. دلهاشان غمين است، بى‌آزارند، اندامهائى لاغر دارند، كم توقع و قناعت پيشه‌اند. به اسلام كمكهاى فراوان كنند. دورانى كوتاه استقامت نمايند و به آسايشى بس طولانى و سودمند كه خداى كريم برايشان فراهم ساخته، رسند.

دنيا آنها را خواهد و آنها دنيا را نخواهند، بدنبالشان رود و به دستشان نيارد. (٣) شبانگاه سر پا ايستند و آيات قرآن را شمرده و آرام تلاوت كنند، دل را با (تدبر در) قرآن اندوهگين سازند، و دواى دردها از آن جويند. حزنها برانگيزند، بر گناهان و دردها و جراحتهاى دل بگريند. چون به آيه‌اى تشويق‌آميز رسند اميدوار به آن دل بندند قلوبشان از شوق سر بر كشد چنان كه گوئى وعده‌هاى خدا در برابر چشم آنهاست، چون به آيه‌اى تهديدآميز رسند گوش دل فرا دهند چنان كه گويا هم اكنون غرش و غريو دوزخ بيخ گوششان است، (از بيم) كمرها خم كنند، پيشانى، دست و قدمها بر زمين بگسترند و از خداى بزرگ درخواست آزادى (از آتش) كنند.

(٤) به هنگام روز، حكيم و دانشمند، نكوكار و پرهيزگارند، ترس (از خدا) اندامشان را بسان چوبه تير تراشيده، (از فرط آرامى و پژمردگى) بيمارشان پندارى، گوئى خردها از كف داده‌اند (اما نه بيمارند و نه بيخرد)، امرى عظيم قلبشان را اشغال كرده: آنگاه كه عظمت و قدرت خداى متعال و مرگ و احوال قيامت را بياد آرند دلهاشان بلرزد، افكارشان آشفته گردد و عقل از سرشان پرواز كند.

[١] اين خطبه را مرحوم رضى، با اختلاف متن، در نهج البلاغه شماره ١٩١ به ترتيب صحيح چنين نقل كرده كه: يكى از اصحاب امير المؤمنين ٧ بنام« همام» از آن جناب خواست پرهيزگاران را توصيف كند و حضرت پس از اندكى طفره رفتن و تسامح اين خطبه را ايراد فرمود.