اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٤٢٩
توسل به ذيل عنايت حضرت امام رضا عليه السّلام بود كه خداوند اين پسر را به او عطا فرمود. نامش را محمّد رضا و كنيهاش را ابو الحسن و لقبش را هبة اللّه نهادند (و اين به مناسبت تقارن ولادتش با فرخنده زادروز امام هشتم بود).
والد بزرگوارش مرحوم ملاذ الأنام آقا سيد محمّد باقر موسوى معروف به امام عالمى متعبد و عابدى زاهد و پايبند به آداب و مستحبات و آمر به معروف و ناهى از منكر بوده است.
آيت اللّه فقيد سه سال بيش نداشت كه مادر و نه ساله بود كه پدر از دست داد (١٣٢٥ ه. ق) و گرد يتيمى بر سرش نشست. اما، همت و پشتكار و اراده فتور ناپذيرش او را از تحصيل بازنداشت. نوجوانى بيش نبود كه با حضور در درس مرحوم آيت اللّه حاج شيخ محمّد تقى گوگدى و آيت اللّه سيد محمّد حسن خوانسارى ادبيات و قسمتى از سطح را فراگرفت. نوزده ساله بود (اوايل ١٣٣٦ ه. ق) كه آوازه حوزه علميه اراك و مؤسس آن مرحوم آيت اللّه حاج شيخ عبد الكريم حائرى به اوج رسيده بود و ديدگان جويندگان و عاشقان دانش را به خود جلب مىكرد. از اين رو فقيد سعيد به اراك شتافت و به تكميل سطح پرداخت. در ١٣٣٧ ه. ق به حلقه درس مرحوم آيت اللّه حائرى پيوست و تا ١٣٤٠ ه. ق از بحثهاى فقهى و اصولى آن بزرگمرد بهره برد.
با مهاجرت آيت اللّه حائرى به قم و انتقال حوزه علميه به اين شهر (١٣٤٠ ه. ق و دعوت مخصوص استاد از شاگرد با درايت و سختگوش خويش، معظم له در ٢٤ سالگى به قم آمد و در مدرسه فيضيه سكنى گزيد. مرحوم حائرى با ديدن نبوغ، استعداد، فهم، درك و تيزهوشى شاگرد خويش به وى علاقمند شد و او را از ياران خاص خويش و جزو هيئت استفتاء قرار داد.
دوران كودكى
وى سه ساله بود كه از نعمت وجود مادر محروم شد و همانگونه كه گذشت به