اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ١٤٥
هزار ساله نجف اشرف شد و بدون از دست دادن وقت، در مجلس درس بزرگان حوزه مانند آيات عظام: آخوند خراسانى، شريعت اصفهانى، طباطبائى يزدى و محدث نورى شركت كرد. وى در طول ساليان دراز، بهرههاى فراوان در علوم فقه، اصول، حديث و رجال كسب كرد و به زودى در شمار يكى از مجتهدان و نامآوران فضلاى نجف درآمد.[١] او تا اين زمان، به «عباس فيض» معروف بود. تا اينكه در نجف، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را در خواب ديد كه به او فرمودند: نام خود را «محمّد» بگذار و فرزندت را به نام «عباس» موسوم ساز و او هم اين كار را انجام داد و به «ميرزا محمّد فيض» مشهور گرديد.[٢]
سفر به سامراء
در اوايل قضيه مشروطيت (١٣٢٣ ه. ق) كه حوزه علمى نجف شاهد دودستگى و اختلاف مشرب سياسى زعماى حوزه بود و تحصيل كامل ممكن نبود.[٣] و از سوى ديگر آوازه علم، دقت و اوج فقاهت آيت اللّه ميرزا محمّد تقى شيرازى- كه آن زمان در سامرا به سر مىبرد و حوزه درسى منظم و باشكوهى داشت- در همهجا طنينافكن بود، مرحوم آيت اللّه فيض پس از اخذ اجازات متعدد روايى و اجتهادى از اساتيدش، براى بهرهورى از دقايق افكار ميرزا رهسپار سامراء شد و به مجرد ورود، تدريس سطوح عاليه را آغاز كرد و در شمار مدرسان نامى و اصحاب استفتاى ميرزا درآمد و مورد لطف و عنايت ويژه استادش قرار گرفت؛ به طورى كه روزبروز بر قدر و قيمتش نزد ايشان افزوده گشت.[٤]
[١]. ريحان يزدى، آينه دانشوران، ص ١٤٧.
[٢]. فيض، گنجينه آثار قم، ج ١، ص ٣٢٩.
[٣]. ناصر الشريعة، تاريخ قم، ص ٢٨٢.
[٤]. فيض، گنجينه آثار قم، ص ٣٢٩؛ شريف رازى، آثار الحجه، ج ١، ص ١٣٩؛ واعظ خيابانى، علماى معاصرين، ص ٢٨٨.