اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٢٦٣
١٢. وقتشناسى
حاج شيخ به مقتضاى حديث علوى «انتهزوا فرص الخير لأنها تمرمرّ السحاب»[١] از هر دقيقهاى نهايت استفاده را مىبرد و هيچ فرصتى را فرونمىگذارد.
براى اينكه در مطالعه وقت كمتر و استفاده بيشترى برده باشد، به تلخيص و تشجير و فهرستنگارى برخى از كتابها همچون: فهرست نديم، المآثر و الآثار، روضات الجنات و جامع السعادات پرداخت.
همچنين براى اينكه از امانت گرفتن برخى از كتابها و به هدر رفتن اوقاتش، در امان باشد، به استنساخ كتابهايى مانند رجال نجاشى، فهرست منتجب الدين و فهرست شيخ طوسى پرداخت.
آنگاه كه الذريعة در ايران به چاپ مىرسيد براى تسريع در عمل دو جلد را همزمان در نجف به چاپ رسانيد. و زمانى كه خاطرش از چاپ الذريعة اطمينان يافت، به طبع موسوعه دومش طبقات اعلام الشيعة در عراق پرداخت.
اگر كسى وقت او را با حرفهاى بىفايده مىگرفت، بىنهايت آزرده خاطر مىگرديد و اشك تحسر از چشمانش سرازير مىشد.
١٣. نشاط علمى
مداومتش بر عمل، غير قابل توصيف بود، چون كارش را دوست داشت و بدان عشق مىورزيد. بارها براى تحقيق مسئلهاى- مانند شناسايى مؤلف كتابى مجهول- از اول شب تا صبح بيدار مىماند و لحظهاى نمىخوابيد. روزهايى بر او مىگذشت كه اوقات ناهار و شام را جز با اعتراض خانواده نمىفهميد.
حل يك مسئله- مانند اسناد مرسل يا تسلسل مقطوع- او را بىاندازه خوشحال و مسرور مىساخت.
[١]. آمدى، غرر الحكم، ج ١، ص ١٣٢.