و فقيهان به فهم كلام وى افتخار مى‌جويند. اشعار نغز و شيوايش ورد زبان اديبان و شاعران و دفاع جانانه‌اش از حريم اسلام و جواب دندان‌شكنش به معاندين دين و آيين، قرن‌ها است كه بر سر زبان‌ها است.

با گذشت حدود دو قرن از وفاتش، ياد ماندگار و نام نيكش با خاندان جليلش، كتابهاى علمى‌اش، شاگردان نامى‌اش از يادها نخواهد رفت و گردش روزگار و گذشت ليل و نهار، عظمت علمى وى را تحت الشعاع قرار نمى‌دهد.

اينك، در اين مقال كوتاه، اشاره‌اى گذرا به برخى از شاگردان و مجازين آن مرد بزرگ مى‌كنيم، اميد آن‌كه پسند ارباب معرفت قرار گيرد.

١. آيت اللّه العظمى شيخ مرتضى انصارى (١٢١٤- ١٢٨١ ق)

شيخ انصارى، يكى از شاگردان مشهور نراقى و مجاز از ايشان است (تصوير اين اجازه در كتاب «زندگانى و شخصيت شيخ انصارى» ص ١٤٥- ١٥٩ آمده است). شيخ در كاشان مدت چهار سال از محضر حاج ملا احمد نراقى استفاده برد و مبانى علمى‌اش را استوار ساخت. مرحوم شيخ در جاى جاى دو كتاب معروفش رسائل و مكاسب به آثار نراقى اشاره كرده و احيانا به نقد و ردّ آن مى‌پردازد. گويند، به هنگام خداحافظى شيخ انصارى از استادش، مرحوم نراقى فرموده بود:

«آن‌قدر كه من از ايشان استفاده بردم، او از من بهره نبرد، و هم فرمود:

من در مسافرتهاى مختلف، زياده بر پنجاه مجتهد مسلّم ديدم كه هيچ يك از ايشان به مانند شيخ مرتضى نبودند».

مرحوم شيخ بر عوائد الايام نراقى نيز حاشيه نگاشته است. از ديگر آثار وى رسائل، مكاسب، صلاة، زكاة و طهارت است.[١]

[١]. لباب الالقاب، ص ٣٧ و كتاب« زندگى و شخصيت شيخ انصارى».