عالم عامل فقيه عابد زاهد شاعر ماهر محدث اصولى رجالى بزرگ و علامه سترگ شيخ ابو منصور جمال الدين حسن بن شهيد ثانى شيخ زين الدين بن على بن احمد بن محمّد بن جمال الدين بن تقى الدين بن صالح (شاگرد علامه حلّى) يكى از مشهورترين علماى شيعه در اوايل قرن يازدهم هجرى و برترين شاگرد محقق اردبيلى است.

وى در عصر جمعه ٢٧ رمضان المبارك سال ٩٥٩ ق از بطن دختر عالم فقيه جليل شيخ محيى الدين عاملى‌[٢] زاده شد و شش ساله بود كه پدر والامقامش به درجه شهادت نايل آمد (٩٦٥ ق) و سرپرستى او را شوهر خواهرش علامه فقيه سيد على بن حسين بن ابى الحسن موسوى عاملى (پدر صاحب مدارك) و علامه سيد على صائغ عاملى‌[٣]- يكى از برترين شاگردان شهيد ثانى- برعهده گرفت. پس از دوران كودكى به همراه صاحب مدارك به تحصيل علوم دينى روى آورد و در اندك مدتى گوى سبقت از همگان ربود.

از جمله اساتيد وى شوهر خواهرش ابن ابى الحسن موسوى و سيد على صائغ عاملى است، كه نزد او معقول و منقول و اصول و فروع و ادبيات و رياضيات را فرا گرفته‌[٤] و از جمله استادانش در نجف، ملا عبد اللّه يزدى (صاحب حاشيه منطق) بوده كه نزد او تهذيب المنطق، مطول، حاشيه خطايى و حاشيه وى بر آن كتاب را بياموخت و ملا عبد اللّه نيز نزد وى و صاحب مدارك فقه و حديث را فراگرفت.

[١]. همان، ٢٤٥؛ ريحانة الادب، ج ١، ص ٢١٨.

[٢]. تكمله امل الآمل: ١٤٣، به نقل از الدّر المنثور.

[٣]. همان، ص ٢٩٦، به نقل از الدّر المنثور، ج ٢، ص ٢٠٠.

[٤]. همان.