اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ١٣٤
بازگشت به قم
آيت اللّه كبير در سال ١٣٣٠ ه. ق پس از ١١ سال اقامت در نجف و پس از وفات استادش آخوند خراسانى (در ذيقعده ١٣٢٩ ه. ق) در حالى كه به مقام عالى اجتهاد نايل آمده بود، به زادگاهش بازگشت و به تدريس، تأليف، وعظ و تبليغ، اقامه جماعت و ديگر خدمات دينى پرداخت.[١] او در اين زمان، در مسجد امام حسن عسكرى عليه السّلام به اقامه جماعت و تدريس خارج فقه و اصول اشتغال داشت و گروهى از محصلان و طلاب از محضرش استفاده مىكردند.
معظم له منبرى شيرين داشت. در منزل خود، در اعياد و سوگواريها منبر مىرفت و مردم را به موعظه حسنه خويش بهرهمند مىساخت. علماى بزرگى همچون آيت اللّه سيد صدر الدين صدر، آيت اللّه حائرى و آيت اللّه حرمپناهى قمى، پاى منبرش حاضر مىشدند. وى با اينكه فيلسوفى قوىپنجه و ماهر بود و از جزئيات و مسائل آن به خوبى آگاهى داشت، اما آشكارا با حكما و فلاسفه مخالفت مىورزيد و مباحثاتش با آيت اللّه شاهآبادى در حوزه علميه قم معروف بود.[٢] او مىگفت:
«اين فلسفهبافيها، مردم را از آل محمّد عليهم السّلام و اخبار و احاديث اهل بيت دور ساخته است».[٣]
ويژگيهاى اخلاقى
آيت اللّه كبير، داراى سرى پرشور، روحيهاى قوى و قلبى شجاع بود، به طورى كه از كسى نمىهراسيد. در زمان رضا خان، كه سوگوارى و عزادارى امام حسين عليه السّلام ممنوع بود، معظم له چه در مسجد و چه در منزلش منبر مىرفت، روضه مىخواند
[١]. ريحان يزدى، آينه دانشوران، ص ١٤٩.
[٢]. شريف رازى، آثار الحجه، ج ١، ص ٢١٧.
[٣]. شريف رازى، گنجينه دانشمندان، ج ١، ص ٣٤٣.