اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ١٠٤
امور سياسى هم مىپرداخت. او پس از اينكه از علماى بزرگ نجف اجازه اجتهاد دريافت كرد، به زادگاهش بازگشت و به عنوان بازوى تواناى پدر بزرگوارش، به گشايش امور سياسى و مردمى پرداخت.
نصير الملة در سياست كشورى و بينالمللى شركت مىجست و تنها هدفش حفظ حقوق شيعيان بود. تمام راهپيماييها و حركتهاى شيعه در لكهنو، به راهنمايى وى صورت مىگرفت. در اينباره، سه ماه به زندان افتاد و پس از آزادى، سنّى و شيعه بدو متمايل شدند و مدت ١٤ سال وكيل مردم در مجلس ايالتى بود.
وى در مجالس ادبى و علمى و در ميدان سياست و مذهب بسيار فعال بود؛ اگرچه او فرد سياسى بود، ولى مقام علمى خود را حفظ مىكرد.
در آخرين سالهاى زندگىاش در رأس تمام علما قرار داشت ولى تمام علما را برتر از خويش مىدانست، به طورى كه برادر جوانترش سيد محمّد سعيد را بر مسند پدرش نشاند و از عزت و احترامش چيزى فروگذار نكرد.
وى در ١٩ محرم الحرام ١٣٨٦ ه. ق درگذشت و پيكرش پس از تشييع باشكوه در لكهنو و با شركت دهها هزار نفر، به عتبات عاليات برده و پس از طواف در حرم مطهر امامان عليهم السّلام و استقبال عظيم علماى عراق، در كربلا در حرم امام حسين عليه السّلام نزديك مضجع آيت اللّه ميرزا محمّد تقى شيرازى به خاك سپرده شد.[١]
تأليفات وى عبارتند از: ديوان شعر، مجمع الآداب، التطهير، ترجمه وجوب السورة فى الصلاة، تأليف پدرش به اردو.[٢]
٢. آيت اللّه سيد محمّد سعيد موسوى، معروف به سعيد الملة. وى در ٨ محرم الحرام ١٣٣٣ ه. ق به دنيا آمد. او در نزد برادرش علامه نصير الملة و خواهرانش، علوم مقدماتى را آموخت، سپس سطوح عاليه را نزد حضرات: امجد حسين، حامد حسين، ظهور حسين، مظفر عليخان و از همه بيشتر نزد پدر بزرگوارش
[١]. صدر الافاضل، مطلع انوار، ٦٢٥- ٦٢٦.
[٢]. ميلانى، نفحات الازهار، ج ١، ١٥٠.