شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٠٤ - ١- دلالت فعل معصوم

فعل پيامبر يا امام عليهم السّلام حال مطالبى كه تا به حال ذكر شد لا ريب فيه است و مسلم است انما الكلام در دو مقام است:

مقام اول:هرگاه عملى از معصوم صادر شود درحالى‌كه از هر نوع قرينه‌اى خالى است آيا علاوه بر جواز و مشروعيت آن عمل در حق مسلمانان دلالت بر وجوب يا استحباب آن عمل در حق ما دارد يا خير؟مثال:امام عليه السّلام در نماز هميشه جلسۀ استراحت را رعايت مى‌كرد آيا اين عمل امام در حق ما واجب است؟يا مستحب؟يا مباح؟در مسئله چهار قول است:

١.گروهى از دانشمندان معتزله مى‌گويند:هر كارى كه معصوم انجام داد آن فعل در حق ما واجب مى‌گردد و بايد آن به را به‌جا آوريم چه معصوم آن عمل را به قصد وجوب انجام داده باشد و چه به قصد استحباب و يا به عنوان مباح.

٢.علماى شافعيه و صاحب القوانين(در ص ٤٩٠و صاحب الفصول(در ص ٣١٣ مى‌گويند:هر كارى كه معصوم انجام دهد آن عمل براى ما مستحب مى‌گردد اگرچه در حق معصوم مباح بوده نه واجب يا مستحب.

٣.علماى مالكيه و برخى ديگر مى‌گويند:عمل معصوم بيش از جواز رخصت و مشروعيت آن فعل در حق ما دلالت ندارد نه مفيد وجوب است و نه استحباب و نه اباحه به معناى خاص كلمه.

٤.گروهى از دانشمندان از قبيل محقق اول در معارج الاصول و سيد مرتضى و غزالى و...توقف را برگزيده‌اند؛يعنى مى‌گويند:براى ما مدلل و مبرهن نيست كه فعل المعصوم آيا وجوب را مى‌رساند يا استحباب را يا اباحه را؟

مصنف گفته است كه ما قول سوم را قبول داريم و بيش از رخصت و جواز هيچ دليلى بر استحباب يا وجوب نداريم اما كسانى كه وجوب يا استحباب را پذيرفته‌اند براى مدعاى خود به آياتى از قرآن استشهاد نموده‌اند:يكى از آن آيات آيۀ ٢١ سورۀ احزاب است: لَقَدْ كٰانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كٰانَ يَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللّٰهَ كَثِيراً (كيفيت استدلال طبق بيان قوانين در ص ٤٩١.

تقدير آيه چنين است:من كان يرجوا اللّه و اليوم الآخر فله فيه أسوة حسنة آن‌گاه اگر