شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣٤٩ - ٤- تعادل و تراجيح در دو دليل متزاحم
اول صبح؟يا ساعت ١٠ صبح؟اول ظهر؟بعد از ظهر؟نزديك غروب آفتاب؟حال فرض مىكنيم نزديك غروب آفتاب است و وقت نماز يوميّه ضيق شده از آن طرف خورشيد هم گرفته و وقت نماز آيات هم ضيق است و مكلف قدرت بر امتثال هر دو ندارد در اين صورت نماز يوميّه مقدم بر نماز آيات خواهد بود به دليل اينكه نماز يوميّه اصالة و اولا و بالذات داراى اين وقت مختص است و شارع مقدس از روز اول اين وقت را از آن نماز يوميّه دانسته،ولى نماز آيات داراى اين وقت خاص نيست و تصادفا در اين وقت واجب گرديده به خاطر اينكه سبب آن الآن حاصل شده.
در خاتمه:مسئله تقديم صلاة يوميّه بر صلاة آيات هنگامى كه هر دو مضيق باشند امرى اجماعى است و منشا اين تقديم همان اهميت بيشتر ذات الوقت المختصّه است كما اينكه از روايات هم اين معنا مستفاد است.
٤.مقدمه:كليه واجبات الهيه مشروط به قدرت عقليه هستند و به حكم عقل تكليف العاجز قبيح است،پس عمل بايد مقدور مكلف باشد،ولى برخى از واجبات علاوه بر اينكه مشروط به قدرت عقلى هستند مشروط به قدرت شرعيه هم هستند قدرت شرعى عبارت است از قدرتى كه در لسان دليل به عنوان شرط واجب اخذ و اعتبار شده از قبيل وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطٰاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً و از قبيل«اذا كنت متمكنا من النصاب يجب عليك الزكاة»و...با حفظ اين مقدمه مىگوييم:دو واجب با يكديگر تزاحم پيدا كردهاند كه يكى از آن دو مشروط به قدرت شرعيه است و ديگرى از اين ناحيه اطلاق دارد،در اينگونه موارد واجب مطلق از ناحيه قدرت شرعيه بر واجب مشروط به قدرت شرعيه تقدم دارد.
مثال:شخصى به اندازۀ سفر حج پول و زاد و راحله آماده كرده و از طرفى به همين مقدار يا بيشتر و يا كمتر بدهكارى دارد و اداء دين هم واجب است،حال امر داير است بين اينكه انسان دين خود را ادا كند و يا حج بهجاى آورد؟در اينجا پرداختن دين واجب مطلق است و انجام حج مشروط به قدرت شرعيه است و در هنگام مزاحمت واجبى كه از ناحيه اخذ قدرت در لسان دليل اطلاق دارد بر واجب مشروط از اين ناحيه،مقدم مىشود.