شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣٣ - ٧- حجيت علم ذاتى است

ه‌.جعل و ايجاد و نيز سلب و اعدام،هريك به دو قسم منقسم مى‌شوند:

١.جعل يا سلب تكوينى كه عبارت است از ايجاد الشىء خارجا و تكوينا اى فى عالم الكون و يا سلب الشىء خارجا و تكوينا.

٢.جعل يا سلب تشريعى كه عبارت است از ايجاد الشىء اعتبارا و فى عالم التشريع يا سلب الشىء كذلك بقوله تعالى افعل كذا(جعل تشريعى)و لا تفعل كذا (نفى تشريعى)با حفظ اين مقدمات خمسه مى‌گوييم:مدعاى ما اين است كه طريقيت ذاتى قطع است و لا تناله يد الجعل نفيا و اثباتا.

دليل ما بر اين مدعا:اين مدعا داراى دو بخش است:

١.بخش اثباتى؛

٢.بخش سلبى.

بخش ايجابى:اين قسمت را روى دو مبنا محاسبه مى‌كنيم:

١.بر مبناى خود مصنف كه علم را عين انكشاف واقع مى‌داند و طريقيت علم را ذاتى باب ايساغوجى مى‌داند.

٢.بر مبناى آخوند خراسانى و برخى ديگر كه انكشاف را لازمۀ ذاتى علم مى‌دانند.

بر مبناى مصنف:باز دو صورت پيدا مى‌شود:

١.جعل بسيط؛

٢.جعل مركب.

جعل بسيط:كه عبارت است از ايجاد القطع و العلم،امرى معقول و ممكن است به اين صورت كه شارع مقدس مقدماتى را فراهم كند كه از اين طريق در قلب مكلف علم حاصل شود،ولى اين قسم خارج از محل بحث است،آنكه مورد بحث است جعل تأليفى معقول است،ولى در باب علم چنين چيزى مستحيل است،و اما جعل تأليفى كه بعد از ايجاد علم شارع يا جاعل ديگر بخواهند براى علم جعل طريقيت كنند از محالات است،به دليل اينكه جعل تأليفى در مواردى است كه ميان شىء مجعول و شىء مجعول له انفكاك و جدايى ممكن باشد كالكتابة للانسان،ولى در