شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٩١ - اجماع منقول
تحت اصل اولى حرمت عمل به ظن باقى مانده؟در مسئله سه نظريه مطرح است:
١.اجماع منقول مطلقا حجت است به دليل اينكه اجماع منقول فردى از افراد خبر واحد است در نتيجه ادلۀ حجيت خبر واحد شامل آن شده و بر حجيت آن دلالت مىكند و به دنبال اين شمول تمام اقسامى كه براى خبر واحد بود از قبيل خبر واحد صحيح حسن،موثق و ضعيف،براى اجماع منقول هم هست،يعنى گاهى ناقل اجماع انسان عادلى است اجماع صحيح مىگويند و گاهى ناقل اجماع امامى ممدوح است اجماع حسن مىگويند و گاهى ناقل اجماع،ثقه است،اجماع موثق گويند و گاهى ناقل اجماع مجهول الحال است نامش اجماع ضعيف خواهد بود و تمام احكامى كه براى خبر واحد بود براى اجماع منقول هم هست منجمله ١.خبر واحد با شرايطى حجت است و به عبارت جامعتر در حجيت خبر واحد مبانى متعددى وجود دارد در حجيت اجماع منقول هم همچنين.٢.اگر دو خبر واحد متعارض شدند احكامى دارد اگر دو اجماع منقول هم متعارض شدند مثلا شيخ طوسى بر حجيت خبر واحد مجرد ادعاى اجماع كرده و سيد مرتضى بر عدم حجيت آن باز همان احكام را دارد و آن اينكه در گاهى احدهما بر ديگرى رجحان دارد به يكى از مرجحات باب تعادل و تراجيح در اين صورت اخذ به راجح مىشود و گاهى هر دو متعادل و متكافىاند در اين صورت اكثر علما مىگويند:هر دو سقوط مىكنند و رجوع به اصل ثالث مىشود و گروهى قائل به تخييراند.
٢.اجماع منقول مطلقا حجت نيست به دليل اينكه اگرچه اجماع منقول هم نوعى از خبر واحد است و خبر واحد به عنوان خبر واحد بودن شامل اجماع منقول مىشود،ولى خبر واحد به عنوان حجت بودن اجماع منقول را دربر نمىگيرد؛زيرا كه خبر واحد دو قسم است:١.حسى ٢.حدسى حال ادله حجيت خبر واحد كه مهمترين آنها بناى قطعيۀ عقلاييه است قدر متيقن آن است كه خبرهاى حسى را شامل مىشوند و خبرهاى حدسى و يا از روى اعتقاد را شامل نيست(و دليل آن تبادر است)و اجماع منقول غير دخولى،اخبار از رأى معصوم است از روى حدس و پندار شخصى پس داخل در خبر واحد به عنوان حجت بودن نيست و مشمول ادلۀ حجيت خبر نخواهد