شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٣٨ - ب دليل حجيت خبر واحد از سنت
بيان ذلك:تواتر عند المشهور داراى دو شعبه است:
١.تواتر لفظى،
٢.تواتر معنوى،و عند المحقق الخراسانى سه شعبه دارد كه قسم سوم آن تواتر اجمالى است.
بيان هريك از اين سه قسم:تواتر لفظى عبارت است از اينكه حديثى با الفاظ و عبارات معين و مشخصى در حد تواتر براى ما نقل شود مثل حديث ثقلين:«انى تارك فيكم الثقلين كتاب اللّه و عترتى(اهل بيتى)ما ان تمسكتم بهما لن تضلوا ابدا».
حديث ولايت:«من كنت مولاه فهذا على مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه».
تواتر معنوى عبارت است از اينكه روايات گوناگونى در موضوعات گوناگون به لسانهاى گوناگون وارد شده كه از لحاظ لفظ و عبارت تواترى در كار نيست،ولى تمام اين احاديث متفاوته بالتضمن و يا بالالتزام يك مطلب را دلالت دارند كه قدر جامع ميان همۀ آنهاست مانند احاديث اشتراك الاحكام بين العالم و الجاهل كه در مقدمه يازدهم مباحث حجت بدان اشاراتى رفت و مانند شجاعت امير عليه السّلام كه از صحنههاى مختلف و وقايع متعدد بالملازمه استفاده مىشود از قبيل حادثۀ شگفتآور ليلة المبيت و دفاع جانانۀ على عليه السّلام در جنگ احد از وجود گرامى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و به خاك افكندن فارس يليل در جنگ احزاب و كندن در قلعۀ خيبر و نابود كردن مرحب خيبرى و...كه لازمۀ اين كارها وجود يك دنيا شجاعت و شهامت است.
مثال ديگر:ما نحن فيه از همين قرار است كه روايات مختلفه در موضوعات متعدده با بيانات متفاوته وارد شده،ولى از مجموع آنها بالملازمه حجيت خبر واحد استفاده مىشود.
تواتر اجمالى عبارت است از اينكه روايات مختلفه در موضوعات متفرقه ذكر گرديده كه هيچكدام در لفظ اتفاق و تساوى ندارند و در معناى واحد هم شريك نيستند فقط چيزى كه هست آن است كه ما اجمالا يقين داريم كه بعضى از اينها حتما از معصومين عليهم السّلام صادر شده؛زيرا عادتا محال است كه تمام اين روايات كاذبه باشند.